واکاوی فرآیند تاثیرگذاری همدلی بر تاب آوری تحصیلی و پیامدهای آن در کلاس درس ابتدایی

فضای هیجانی-اجتماعی کلاس درس ابتدایی، بستری حیاتی برای شکل گیری سرمایه های روان شناختی دانش آموزان است. در این میان، همدلی (به عنوان توانایی درک و اشتراک گذاری احساسات دیگران) و تاب آوری تحصیلی (به عنوان قابلیت تطبیق و بازگشت از چالش های تحصیلی) از سازه های کلیدی به شمار می روند. با این حال، درک ما از چگونگی و فرآیندی که از طریق آن تجربیات همدلانه در کلاس درس، تاب آوری تحصیلی را می سازند و این تاب آوری چگونه در زندگی روزمره کلاسی متجلی می شود، محدود و عمدتا کمی است. این پژوهش با هدف واکاوی عمیق این فرآیند پیچیده از دیدگاه ذی نفعان اصلی، یعنی معلمان و دانش آموزان، طراحی شده است. روش: این مطالعه با رویکرد کیفی و با روش پدیدارشناسی توصیفی انجام شد. مشارکت کنندگان شامل ۱۸ معلم با سابقه و ۲۴ دانش آموز پایه های چهارم تا ششم در مدارس ابتدایی دولتی شهر تهران بودند که به صورت هدفمند و با معیار اشباع نظری انتخاب شدند. ابزار اصلی جمع آوری داده ها، مصاحبه نیمه ساختاریافته عمیق و مشاهده مشارکتی در کلاس درس بود. داده ها با استفاده از روش تحلیل مضمون کلارک و براون به طور همزمان با جمع آوری، کدگذاری، و در قالب مضامین پایه، سازماندهنده و فراگیر تحلیل شدند. یافته ها: تحلیل داده ها منجر به استخراج سه مضمون فراگیر اصلی شد: ۱. فرآیند سه گانه شکل گیری تاب آوری از دل همدلی، شامل خرده فرآیندهای: الف) دریافت و شناسایی هیجانی، ب) بازسازی شناختی و معناسازی، ج) بروز رفتاری انطباقی. ۲. بسترهای کلاسی تسهیل کننده یا بازدارنده، که شامل جو عاطفی مثبت، زبان ارتباطی معلم، و ساختار فعالیت های گروهی بود. ۳. پیامدهای تجلی یافته تاب آوری در اکوسیستم کلاس، که خود را در قالب افزایش جرات مندی تحصیلی، تبدیل از کمک گیرنده به کمک کننده، و پایداری در پیگیری هدف نشان می داد.

کلیدواژه ها:

همدلی ، تاب آوری تحصیلی ، مطالعه کیفی ، فرآیند تاثیرگذاری ، پیامدهای کلاسی