تاثیر برنامه های تربیت شهروندی بر رفتار مسئولانه دانش آموزان

این پژوهش با هدف ارزیابی و تبیین تاثیر برنامه های تربیت شهروندی مبتنی بر رویکردهای ساخت گرایانه بر میزان رفتار مسئولانه دانش آموزان دوره دوم متوسطه صورت پذیرفته است. در عصری که پیچیدگی های اجتماعی، اقتصادی و سیاسی، نیازمند شهروندانی کنشگر، آگاه و مسئولیت پذیر است، نظام های آموزشی با چالش اساسی تبدیل شدن به بستری برای نهادینه سازی این مولفه ها مواجه اند. با وجود تاکیدات مکرر بر اهمیت تربیت شهروندی در اسناد بالادستی، شکاف معناداری میان اهداف ترسیم شده و عملکرد واقعی در توسعه رفتارهای مسئولانه مشاهده می شود. این مقاله با اتخاذ رویکردی ترکیبی (آمیخته اکتشافی) و با تکیه بر نظریه یادگیری اجتماعی بندورا و اصول کنشگری مدنی (Civic Agency)، به سنجش اثربخشی برنامه های موجود پرداخته است. جامعه آماری پژوهش شامل دانش آموزان و معلمان نواحی آموزشی شهر تهران بوده است. گردآوری داده ها با استفاده از پرسشنامه های استانداردشده سنجش درک شهروندی، مقیاس رفتار مسئولانه اجتماعی و مصاحبه های نیمه ساختاریافته با معلمان صورت گرفت. تحلیل داده ها با استفاده از آمار توصیفی و استنباطی (رگرسیون چندگانه) و همچنین تحلیل محتوای کیفی انجام شد. یافته های پژوهش نشان داد که برنامه های تربیت شهروندی موجود، در بعد آگاهی بخشی (دانش نظری) نسبتا موفق بوده اند، اما در ارتقای بعد رفتاری و کنشگری فعالانه (به ویژه در حوزه مسئولیت پذیری اجتماعی و اخلاقی) دارای کاستی های ساختاری هستند. همچنین، تعهد حرفه ای و روش تدریس مبتنی بر تجربه (Experiential Learning) معلمان به عنوان متغیر میانجی، نقش تعیین کننده ای در تقویت رفتار مسئولانه دانش آموزان ایفا می کند. نتیجه گیری اصلی این است که گذار از تربیت شهروندی صرفا محتوا محور به رویکردهای فعال، مشارکتی و مبتنی بر حل مسئله، برای تحقق شهروند مسئولیت پذیر ضروری است.

کلیدواژه ها:

تربیت شهروندی ، رفتار مسئولانه ، کنشگری مدنی ، یادگیری اجتماعی ، برنامه ریزی درسی ، آموزش و پرورش