نقش دبیر مطالعات اجتماعی در تقویت هویت ملی و مسئولیت پذیری مدنی دانش آموزان

پژوهش حاضر با هدف واکاوی نقش بی بدیل دبیر مطالعات اجتماعی در تقویت هویت ملی و پرورش مسئولیت پذیری مدنی دانش آموزان در دوره متوسطه به نگارش درآمده است. در عصر کنونی که با چالش های هویتی ناشی از جهانی شدن و تحولات سریع فرهنگی و اجتماعی همراه است، تقویت هویت ملی و تربیت شهروندانی مسئول و متعهد، به یکی از مهم ترین دغدغه های نظام های آموزشی در سراسر جهان تبدیل شده است. درس مطالعات اجتماعی به دلیل ماهیت میان رشته ای خود که تلفیقی از مفاهیم تاریخ، جغرافیا، جامعه شناسی، علوم سیاسی و اقتصاد است، ظرفیتی منحصربه فرد برای نیل به این اهداف دارد و دبیر این درس، به عنوان تسهیل گر و راهنمای یادگیری، نقشی کلیدی در شکوفایی این ظرفیت ایفا می کند. این مقاله مروری، با بهره گیری از منابع معتبر علمی و با تاکید بر یافته های پژوهشی دهه اخیر، می کوشد تا ضمن تبیین ابعاد گوناگون هویت ملی و مسئولیت پذیری مدنی، سازوکارهای تاثیرگذاری دبیر مطالعات اجتماعی بر این مولفه ها را تحلیل کند. یافته ها نشان می دهد که دبیر مطالعات اجتماعی، فراتر از انتقال صرف اطلاعات کتاب درسی، از طریق راهبردهای متعددی چون الگوبخشی و انتقال ارزش ها از طریق رفتار خود، ایجاد فضای گفت وگو و تبادل نظر در کلاس، بهره گیری از روش های تدریس فعال مانند بحث گروهی، ایفای نقش، پروژه های پژوهشی و یادگیری مبتنی بر مسئله، ایجاد پیوند میان محتوای درسی با مسائل واقعی زندگی و جامعه، و نیز استفاده از منابع غیردرسی همچون فیلم، عکس، سفرهای علمی و دیدار با شخصیت های محلی، می تواند به تدریج نگرش ها، ارزش ها و رفتارهای دانش آموزان را در جهت تقویت هویت ملی و افزایش مسئولیت پذیری مدنی شکل دهد. مرور نظام مند پژوهش های پیشین حاکی از آن است که علیرغم اذعان گسترده به اهمیت نقش دبیر مطالعات اجتماعی، شکاف قابل توجهی میان ادبیات نظری و پژوهش های تجربی در این حوزه وجود دارد و بسیاری از مطالعات موجود، به بررسی نقش معلم به طور کلی پرداخته و کمتر به طور خاص بر دبیر مطالعات اجتماعی و ویژگی های منحصربه فرد این درس تمرکز کرده اند.

کلیدواژه ها:

دبیر مطالعات اجتماعی ، هویت ملی ، مسئولیت پذیری مدنی ، آموزش شهروندی