تحلیل اثرات برنامه درسی پنهان بر فرایند شکل گیری هویت اجتماعی دانش آموزان: تبیین ابعاد، لایه ها و پیامدهای تربیتی

هدف از پژوهش حاضر، تحلیل و واکاوی ابعاد نادیده و غیررسمی محیط مدرسه تحت عنوان «برنامه درسی پنهان» و بررسی نقش تعیین کننده آن در تکوین هویت اجتماعی دانش آموزان است. مدرسه به عنوان یک نهاد اجتماعی، علاوه بر انتقال دانش رسمی، مجموعه ای از ارزش ها، هنجارها و باورها را از طریق ساختارهای غیرکلامی و ضمنی به دانش آموزان منتقل می کند. روش این مطالعه توصیفی-تحلیلی مبتنی بر مطالعات کتابخانه ای و بررسی اسناد پژوهشی مرتبط است. یافته های پژوهش نشان می دهد که متغیرهایی نظیر ساختار فیزیکی و معماری، جو سازمانی، قوانین انضباطی و به ویژه تعاملات غیررسمی و انتظارات معلمان، نفوذی فراتر از متون درسی در جامعه پذیری دانش آموزان دارند. این برنامه نانوشته می تواند منجر به پذیرش یا رد ارزش های اجتماعی، شکل گیری روحیه اطاعت محض یا تفکر انتقادی و در نهایت بازتولید ساختارهای طبقاتی گردد. نتایج تحلیل حاکی از آن است که تجربه زیسته دانش آموزان در بطن فرهنگ مدرسه، هویت آن ها را به عنوان شهروندانی مسئول، منفعل یا معترض پی ریزی می کند. در پایان، مدلی برای اصلاح فرهنگ سازمانی و دموکراتیک کردن محیط مدرسه جهت ارتقای هویت اجتماعی مثبت ارائه شده است.

کلیدواژه ها:

برنامه درسی ، هویت اجتماعی ، دانش آموزان ، پیامدهای تربیتی