محیط های یادگیری هوشمند و شکل گیری هویت طراحانه در دانش آموزان

محیط های یادگیری هوشمند، به عنوان پارادایمی نوین در عرصه تعلیم و تربیت، با ادغام فناوری های دیجیتال پیشرفته، هوش مصنوعی، اینترنت اشیاء و تحلیل گران یادگیری، فضایی شخصی سازی شده، تعاملی و سازنده را فراهم می آورند. این پژوهش با هدف بررسی نقش این محیط ها در شکل گیری و تقویت «هویت طراحانه» در دانش آموزان انجام شده است. هویت طراحانه به عنوان مجموعه ای از نگرش ها، توانایی ها و خودپنداره هایی تعریف می شود که فرد را قادر می سازد با رویکردی خلاق، مسئله محور، آینده نگر و مبتنی بر تفکر طراحی به مواجهه با چالش ها بپردازد و در جهان پیچیده حاضر به عاملی تغییرساز تبدیل شود. این مطالعه با رویکردی کیفی و با روش پژوهش موردی چندگانه انجام شده است. نمونه ای متشکل از ۳۰ دانش آموز دوره متوسطه اول و دوم که برای مدت حداقل یک سال تحصیلی در محیط های یادگیری هوشمند یک مدرسه پیشرو در تهران مشغول به تحصیل بودند، انتخاب شدند. داده ها از طریق مشاهده مشارکتی در محیط های یادگیری مبتنی بر پروژه، مصاحبه های نیمه ساختاریافته عمیق با دانش آموزان و معلمان، و تحلیل محتوای آثار و تولیدات دیجیتال دانش آموزان جمع آوری و با استفاده از روش تحلیل تماتیک مورد تجزیه و تحلیل قرار گرفت. یافته های پژوهش نشان داد که محیط های یادگیری هوشمند از طریق مکانیزم های متعددی در شکل گیری هویت طراحانه موثرند. دسترسی به منابع اطلاعاتی نامحدود و ابزارهای خلاقیت دیجیتال، امکان «کاوشگری گسترده» را فراهم می کند. فضای شخصی سازی شده یادگیری، خودکارآمدی و احساس «مالکیت» بر فرآیند یادگیری را افزایش می دهد. شبیه سازها و محیط های واقعیت مجازی/افزوده، بستری برای «آزمون و خطای ایمن» و درک پیامدهای طراحی ها ایجاد می کنند. همچنین، پلتفرم های همکاری دیجیتال، تقویت «تفکر جمعی» و مهارت های حل مسئله مشارکتی را تسهیل می نمایند. دانش آموزان در این فضاها، تدریجا خود را نه به عنوان مصرف کننده محض، بلکه به عنوان «خالق»، «نوآور» و «حل کننده مسئله» می بینند. مطالعه حاضر تایید می کند که محیط های یادگیری هوشمند، با فراهم آوردن بستری غنی، انعطاف پذیر و مرتبط با جهان واقعی، می توانند به طور معناداری در پرورش مولفه های کلیدی هویت طراحانه از جمله تفکر انتقادی، خلاقیت، پشتکار، همکاری و نگرش سازنده گرا نقش داشته باشند. این امر لزوم بازنگری در سیاست های آموزشی و سرمایه گذاری در توسعه زیرساخت ها و تربیت مربیان برای بهره گیری از این ظرفیت ها را آشکار می سازد.

کلیدواژه ها:

محیط یادگیری هوشمند ، هویت طراحانه ، تفکر طراحی ، دانش آموز ، فناوری آموزشی ، شخصی سازی یادگیری ، خلاقیت