دانش آموز به عنوان کنشگر شناختی؛ بازاندیشی در مفهوم یادگیری در آموزش نوین

تحولات قرن بیست ویکم و پیچیدگی های جهان کنونی، ضرورت بازتعریف مفاهیم بنیادین در عرصه آموزش را بیش از پیش آشکار ساخته است. در این میان، مفهوم «یادگیری» و نقش «دانش آموز» نیازمند بازاندیشی اساسی است. این مقاله با هدف واکاوی مفهوم «دانش آموز به عنوان کنشگر شناختی» و تبیین دلالت های آن برای مفهوم یادگیری در آموزش نوین نگاشته شده است. رویکرد حاکم بر مقاله، کیفی و از نوع تحلیلی-مروری است که با مطالعه و تحلیل منابع معتبر نظری و پیشینه پژوهشی مرتبط انجام پذیرفته است. یافته های تحلیل نشان می دهد که نگاه سنتی به دانش آموز به عنوان دریافت کننده منفعل اطلاعات، دیگر پاسخگوی نیازهای عصر حاضر نیست. در برابر، پارادایم نوین، دانش آموز را یک «کنشگر شناختی» می داند؛ عاملی فعال، خودتنظیم گر، مسئله یاب و سازنده دانش که با به کارگیری راهبردهای فراشناختی، بر فرآیند یادگیری خود مدیریت و نظارت دارد. این تغییر نقش، مستلزم تحولی بنیادین در مفهوم یادگیری است: یادگیری نه فرآیندی انتقالی، بلکه فرآیندی ساخت گرایانه، موقعیتی، اجتماعی و توزیع شده تعریف می شود که در بافتاری معنادار و در تعامل با دیگران رخ می دهد. در این الگو، معلم از جایگاه سخنران مطلق به نقش راهبر، تسهیل گر و همکار در فرآیند یادگیری تغییر موضع می دهد. محیط های یادگیری نیز باید به گونه ای طراحی شوند که امکان کنشگری، جست وجو، مشارکت، خلاقیت و تفکر نقاد را برای یادگیرنده فراهم آورند. بحث مقاله بر این تاکید دارد که پذیرش این دیدگاه، مستلزم تغییر در برنامه های درسی، روش های ارزشیابی، فضای فیزیکی و فرهنگ مدرسه است. در نتیجه گیری تاکید می شود که بازتعریف دانش آموز به عنوان کنشگر شناختی، تنها یک تغییر اصطلاحی نیست، بلکه تحولی فلسفی و عملی است که می تواند به خلق نظام های آموزشی پویا، انعطاف پذیر و توانمندساز در رویارویی با چالش های آینده بینجامد.

کلیدواژه ها:

دانش آموز کنشگر ، کنشگر شناختی ، یادگیری ساخت گرایانه ، فراشناخت ، آموزش نوین ، یادگیری فعال ، نقش معلم