تاثیر هوش مصنوعی بر تحول نقش معلم در کلاس های درس امروز

مقدمه: ورود هوش مصنوعی به عرصه آموزش، یکی از مهم ترین تحولات نظام های آموزشی در دهه اخیر محسوب می شود که بازتعریف بنیادین نقش معلم را اجتناب ناپذیر ساخته است. هدف پژوهش حاضر، واکاوی ابعاد مختلف تاثیر هوش مصنوعی بر تحول نقش معلم در کلاس های درس امروز و شناسایی فرصت ها، چالش ها و شایستگی های نوین مورد نیاز معلمان است. روش شناسی: این پژوهش کیفی با رویکرد تحلیلی-توصیفی و با استفاده از روش مرور نظام مند انجام شده است. جامعه آماری شامل کلیه مقالات علمی-پژوهشی، منابع کنفرانسی معتبر و منابع دیجیتال در بازه زمانی ۱۳۹۸ تا ۱۴۰۳ شمسی و ۲۰۱۴ تا ۲۰۲۴ میلادی بود. جستجو در پایگاه های معتبر داخلی (سیویلیکا، نورمگز، ایرانداک) و خارجی (Scopus, Web of Science, ERIC, Google Scholar) با کلیدواژه های تخصصی انجام شد. از میان ۲۵۰ منبع اولیه، پس از غربالگری نظام مند، ۵۹ منبع (۱۷ داخلی و ۴۲ خارجی) برای تحلیل نهایی انتخاب شدند. داده ها با روش تحلیل مضمون در سه مرحله کدگذاری باز، محوری و انتخابی تحلیل شدند. یافته ها: تحلیل منابع به شناسایی چهار مضمون اصلی منجر شد: ۱) بازتعریف کارکردهای معلم از انتقال دهنده دانش به تسهیل گر، مربی و طراح تجارب یادگیری (شامل خودکارسازی وظایف اداری، شخصی سازی یادگیری، طراحی فعالیت های خلاقانه و تغییر نقش ارزشیابی)، ۲) شایستگی های نوین معلم شامل دانش فناوری هوش مصنوعی، دانش پداگوژیکی هوش مصنوعی، مهارت های تحلیلی و تفکر انتقادی، و توسعه حرفه ای مداوم، ۳) چالش ها و ملاحظات اخلاقی شامل شکاف مهارتی معلمان، حریم خصوصی داده ها، سوگیری الگوریتمی و کاهش تعاملات انسانی، و ۴) چشم انداز آینده با تاکید بر هم تکاملی معلم و هوش مصنوعی. نتیجه گیری: هوش مصنوعی نه تهدیدی برای جایگزینی معلم، بلکه فرصتی برای تعالی نقش اوست، مشروط بر آنکه معلمان با کسب شایستگی های جدید و نظام های آموزشی با تدوین چارچوب های اخلاقی و سیاست های حمایتی، زمینه ساز این تحول شوند. آینده آموزش در گرو تعامل هوشمندانه معلم و ماشین رقم خواهد خورد، جایی که هوش مصنوعی کارایی و دقت را به ارمغان می آورد و معلم با خلاقیت، همدلی و مربی گری اخلاقی به فرآیند یاددهی-یادگیری معنا می بخشد.

کلیدواژه ها:

هوش مصنوعی در آموزش ، تحول نقش معلم ، یادگیری شخصی سازی شده ، شایستگی های دیجیتال معلمان ، اخلاق در فناوری آموزشی ، کلاس هوشمند ، TPACk