راهبردهای قرآنی کنترل خشم و پرخاشگری: مرور تطبیقی با الگوهای تنظیم هیجان در روان شناسی

هیجان خشم و رفتارهای پرخاشگرانه از چالش های بنیادین سلامت روان و تعاملات اجتماعی بشر به شمار می روند. پژوهش حاضر با هدف بررسی و تحلیل راهبردهای قرآنی کنترل خشم و پرخاشگری و انجام یک مرور تطبیقی میان این آموزه ها و الگوهای نوین تنظیم هیجان در روان شناسی (به ویژه مدل فرآیندی جیمز گراس) تدوین شده است. روش این پژوهش، توصیفی-تحلیلی با رویکرد مروری و ابزار گردآوری داده ها کتابخانه ای است که با تکیه بر تحلیل اسناد و منابع اسلامی و روان شناختی سامان یافته است. یافته های پژوهش نشان می دهد که قرآن کریم و روایات معصومین (ع)، راهبردهای کنترل خشم را در سه سطح شناختی (تغییر ارزیابی، توجه به عواقب، ذکر الهی)، رفتاری (تغییر وضعیت فیزیکی، سکوت، وضو گرفتن) و عاطفی-ارتباطی (کظم غیظ، عفو، صفح و احسان) ارائه کرده اند. در تحلیل تطبیقی، راهبردهای قرآنی انطباق شگرفی با مراحل پنج گانه الگوهای شناختی-رفتاری و مدل تنظیم هیجان گراس (انتخاب موقعیت، تغییر موقعیت، انتشار توجه، تغییر شناختی و تعدیل پاسخ) نشان می دهند. با این تفاوت که رویکرد اسلامی با وارد کردن مولفه های ماورایی، معناگرایانه و پیوند دلبستگی با خدا، ابعاد فرارونده و پایدارتری به مدیریت هیجان می بخشد. نتایج نشان می دهد که تلفیق مهارت های تنظیم هیجان روان شناختی با آموزه های وحیانی، نه تنها به کاهش پرخاشگری بیرونی کمک می کند، بلکه به دلیل ارتقای سلامت معنوی و رضایت درونی، تاب آوری و سلامت روان فرد را به شکلی نظام مند افزایش می دهد. از این رو، الگوهای ترکیبی اسلامی-روان شناختی می توانند به عنوان بسترهای درمانی و تربیتی کارآمد در نهادهای آموزشی و اصلاحی مورد استفاده قرار گیرند.

کلیدواژه ها:

کنترل خشم ، تنظیم هیجان ، راهبردهای قرآنی ، پرخاشگری