آینده پژوهی نقش معاون آموزشی مدارس در مدیریت یادگیری، توسعه حرفه ای معلمان و ارتقای کیفیت آموزش در عصر فناوری های هوشمند

تحولات شتابان فناوری های هوشمند، به ویژه هوش مصنوعی، کلان داده ها، یادگیری تحلیلی و سامانه های هوشمند آموزشی، موجب دگرگونی نقش مدیران و معاونان آموزشی در مدارس شده است. در این میان، معاون آموزشی به عنوان یکی از ارکان اصلی مدیریت آموزشی، نقشی کلیدی در راهبری فرایندهای یاددهی–یادگیری، توسعه حرفه ای معلمان و ارتقای کیفیت آموزش ایفا می کند. ازاین رو، هدف پژوهش حاضر، آینده پژوهی نقش معاون آموزشی مدارس در مدیریت یادگیری، توسعه حرفه ای معلمان و ارتقای کیفیت آموزش در عصر فناوری های هوشمند و شناسایی مهم ترین روندها، فرصت ها، چالش ها و الزامات پیش روی این جایگاه مدیریتی است. روش پژوهش از نوع کیفی و به شیوه مرور نظام مند منابع (Systematic Review) است. یافته های پژوهش نشان داده است که نقش آینده معاون آموزشی از یک مدیر اجرایی و نظارتی به یک رهبر یادگیری، تسهیل گر تحول دیجیتال، تحلیلگر داده های آموزشی، توسعه دهنده سرمایه انسانی، هدایت کننده نوآوری آموزشی و مدیر یادگیری هوشمند تغییر خواهد کرد. همچنین، توسعه شایستگی های دیجیتال، توانمندسازی مستمر معلمان، بهره گیری از هوش مصنوعی در تصمیم گیری های آموزشی، استقرار نظام های ارزشیابی هوشمند، استفاده از تحلیل داده های یادگیری، گسترش یادگیری شخصی سازی شده و تقویت فرهنگ یادگیری سازمانی، مهم ترین مولفه های نقش آینده معاون آموزشی مدارس شناخته شدند. در مقابل، چالش هایی نظیر ضعف زیرساخت های فناوری، کمبود مهارت های دیجیتال مدیران و معلمان، مقاومت در برابر تغییر، نابرابری در دسترسی به فناوری و ملاحظات اخلاقی استفاده از هوش مصنوعی از مهم ترین موانع تحقق این نقش محسوب می شوند. نتایج نشان داده است که تحقق مدرسه آینده مستلزم بازتعریف جایگاه معاون آموزشی از یک مدیر اجرایی به یک رهبر تحول آفرین و آینده نگر است که با بهره گیری از فناوری های هوشمند، مدیریت داده محور، توسعه حرفه ای مستمر معلمان و رهبری یادگیری، زمینه ارتقای کیفیت آموزش، افزایش اثربخشی مدارس و تحقق اهداف سند تحول بنیادین آموزش و پرورش را فراهم سازد. همچنین، سرمایه گذاری در توسعه شایستگی های حرفه ای و دیجیتال معاونان آموزشی و تدوین سیاست های حمایتی متناسب با تحولات فناورانه، از الزامات اساسی موفقیت نظام آموزش و پرورش در مواجهه با چالش های آینده به شمار می رود.

کلیدواژه ها:

معاون آموزشی ، آینده پژوهی ، مدیریت یادگیری ، توسعه حرفه ای معلمان ، کیفیت آموزش ، فناوری های هوشمند ، هوش مصنوعی ، تحول دیجیتال ، آموزش و پرورش