مطالعه کیفی موانع اجرای روش های تدریس فعال درمدارس وارائه راه کارهای عملیاتی

چکیده این پژوهش با هدف شناسایی و تبیین موانع اجرای روش های تدریس فعال در مدارس و ارائه راهکارهای عملیاتی برای بهبود امکان پذیری و اثربخشی آن انجام شد. پژوهش حاضر از نوع کیفی و با رویکرد اکتشافی-تفسیری طراحی گردید و داده ها به شیوه نمونه گیری هدفمند از طریق مصاحبه های نیمه ساختاریافته با معلمان، مدیران و کارشناسان آموزشی گردآوری شد. روند پژوهش شامل طراحی سوالات مصاحبه بر پایه ادبیات موضوع، اجرای مصاحبه ها تا رسیدن به اشباع نظری، پیاده سازی متن، بازبینی مشارکت کنندگان و کدگذاری مرحله ای بود. برای تحلیل داده ها از مدل تحلیل محتوای کیفی/تحلیل مضمون با راهبرد کدگذاری باز، محوری و گزینشی استفاده شد و اعتبار یافته ها با روش های مثلث سازی، مرور همتای پژوهشگر و کنترل اعضا تقویت گردید. یافته ها نشان داد موانع در چند سطح اصلی قابل طبقه بندی اند: موانع ساختاری و سازمانی (تراکم کلاس، کمبود زمان، محدودیت فضا و امکانات)، موانع برنامه درسی و ارزشیابی (غلبه امتحان محوری و محتوای حجیم)، موانع حرفه ای (کمبود آموزش ضمن خدمت کاربردی و فقدان حمایت آموزشی مستمر)، موانع فرهنگی-نگرشی (ترجیح تدریس سنتی، مقاومت در برابر تغییر، نگرانی از افت کنترل کلاس)، و موانع مدیریتی (سبک نظارت، نبود مشوق ها و سیاست های پشتیبان). همچنین مشخص شد فشارهای اداری، ناهمگونی سطح دانش آموزان و ضعف مشارکت خانواده ها، اجرای فعالیت های تعاملی را دشوارتر می کند. بر اساس نتایج، راهکارهای عملیاتی شامل بازطراحی ارزشیابی به سمت عملکردی، کاهش تراکم و انعطاف در زمان بندی، تجهیز کلاس به منابع کم هزینه و قابل دسترس، تشکیل اجتماعات یادگیری حرفه ای مدرسه محور، الگوی مشاهده و بازخورد همکارانه، تولید بسته های فعالیت آماده اجرا، و استقرار نظام تشویق و حمایت مدیریتی پیشنهاد شد. جمع بندی نشان می دهد بهبود اجرای تدریس فعال نیازمند مداخله هم زمان در سیاست های مدرسه، توانمندسازی معلم و اصلاح ارزشیابی است. کلمات کلیدی: تدریس فعال، موانع اجرا، پژوهش کیفی، تحلیل مضمون، مدرسه، راهکارهای عملیاتی