پناهگاهی به نام مدرسه؛ نقش آموزش در بحران های اجتماعی

مدارس در طول تاریخ، فراتر از کارکرد آموزشی صرف، به عنوان نهادهایی با نقش های متعدد اجتماعی، فرهنگی و حمایتی در جوامع عمل کرده اند. این پژوهش با هدف بررسی نقش آموزش و مدارس در مدیریت بحران های اجتماعی و تبیین ابعاد مختلف کارکرد پناهگاهی مدارس انجام شده است. رویکرد پژوهش، آمیخته و مبتنی بر ترکیب مطالعه اسنادی و پیمایش میدانی است. جامعه آماری شامل معلمان، مدیران و کارشناسان آموزش و پرورش در مناطق شهری و روستایی است که با استفاده از روش نمونه گیری طبقه ای تصادفی، ۲۸۰ نفر به عنوان نمونه انتخاب شدند. ابزار گردآوری داده ها، پرسشنامه محقق ساخته ۲۵ گویه ای بر پایه طیف لیکرت پنج درجه ای بود که روایی آن از طریق روایی محتوایی و سازه و پایایی آن با محاسبه ضریب آلفای کرونباخ (α = ۰/۹۱) تایید شد. یافته های حاصل از آزمون کولموگروف-اسمیرنوف نشان داد توزیع داده ها در برخی ابعاد از توزیع نرمال پیروی نمی کند، اما با توجه به حجم نمونه و برقراری قضیه حد مرکزی، از آزمون پارامتری تی تک نمونه ای برای آزمون فرضیه ها استفاده شد. نتایج آزمون تی تک نمونه ای نشان داد که تمامی ابعاد نقش آموزش در بحران های اجتماعی شامل کارکرد پناهگاهی فیزیکی، حمایت روان شناختی، استمرار یادگیری، انسجام اجتماعی، تاب آوری و آموزش های ایمنی، با میانگین های بالاتر از مقدار میانی (میانگین کل ۴/۱۲)، در سطح معناداری p < ۰/۰۰۱ تایید شدند. این یافته ها حاکی از آن است که مدارس در بحران های اجتماعی به مثابه پناهگاهی چندبعدی عمل می کنند که افزون بر ارائه آموزش، خدمات حمایتی، روان شناختی و اجتماعی را نیز برای دانش آموزان و خانواده های آنان فراهم می سازند. بر اساس نتایج، پیشنهاد می شود سیاست گذاران آموزشی، مدارس را به عنوان رکن اصلی مدیریت بحران در سطوح محلی در نظر گرفته و برنامه های آمادگی مدارس در برابر بحران را در سطح ملی نهادینه کنند.واژگان کلیدی: مدارس، بحران های اجتماعی، نقش آموزش، پناهگاه، تاب آوری، مدیریت بحران، آموزش در شرایط اضطراری.