بررسی چالش های اخلاقی و استفاده از الگوریتم های پیش بینی عملکرد تحصیلی توسط معلمان

چکیدهگسترش روزافزون هوش مصنوعی و کاربرد آن در نظام های آموزشی، زمینه استفاده از الگوریتم های پیش بینی عملکرد تحصیلی را به منظور بهبود تصمیم گیری های آموزشی، شناسایی دانش آموزان در معرض افت تحصیلی و شخصی سازی فرآیند یادگیری فراهم کرده است. با وجود مزایای متعدد این فناوری، استفاده از الگوریتم های پیش بینی عملکرد تحصیلی با چالش های اخلاقی متعددی همراه است که می تواند بر عدالت آموزشی، حفظ حریم خصوصی، استقلال حرفه ای معلمان و حقوق دانش آموزان تاثیرگذار باشد. هدف پژوهش حاضر، بررسی مهم ترین چالش های اخلاقی استفاده از الگوریتم های پیش بینی عملکرد تحصیلی توسط معلمان و تبیین راهکارهای استفاده مسئولانه از این فناوری در نظام آموزش و پرورش است. این پژوهش از نظر هدف، کاربردی و از نظر روش، توصیفی تحلیلی بوده و با استفاده از روش مطالعات کتابخانه ای انجام شده است. داده های پژوهش از طریق بررسی کتاب ها، مقالات علمی، پایان نامه ها و اسناد معتبر فارسی و خارجی گردآوری و با روش تحلیل محتوای کیفی مورد تجزیه و تحلیل قرار گرفت.یافته های پژوهش نشان داد که مهم ترین چالش های اخلاقی استفاده از الگوریتم های پیش بینی عملکرد تحصیلی شامل سوگیری الگوریتمی، تهدید عدالت آموزشی، نقض حریم خصوصی و محرمانگی اطلاعات دانش آموزان، نبود شفافیت و توضیح پذیری در فرآیند تصمیم گیری، کاهش استقلال حرفه ای معلمان، ابهام در مسئولیت پذیری، احتمال برچسب زنی و ایجاد پیشگویی خودمحقق شونده و نیز پیامدهای روان شناختی ناشی از تصمیم های مبتنی بر الگوریتم است. همچنین نتایج نشان داد که هوش مصنوعی زمانی می تواند موجب ارتقای کیفیت آموزش شود که در کنار قضاوت حرفه ای معلمان و بر پایه اصول اخلاقی، عدالت، شفافیت، پاسخگویی، حفظ کرامت انسانی و حفاظت از داده های آموزشی به کار گرفته شود. بر این اساس، آموزش سواد هوش مصنوعی به معلمان، تدوین چارچوب های اخلاقی و حقوقی، ارزیابی مستمر الگوریتم ها، کاهش سوگیری داده ها، توسعه سامانه های توضیح پذیر و تقویت نظارت انسانی از مهم ترین راهکارهای استفاده مسئولانه از الگوریتم های پیش بینی عملکرد تحصیلی محسوب می شوند. در مجموع، پژوهش حاضر نشان می دهد که آینده موفق هوش مصنوعی در آموزش، در گرو ایجاد تعادل میان پیشرفت فناوری و رعایت ارزش های اخلاقی و انسانی است و الگوریتم ها باید به عنوان ابزار پشتیبان تصمیم گیری معلمان مورد استفاده قرار گیرند، نه جایگزین آنان.کلمات کلیدی: هوش مصنوعی، الگوریتم های پیش بینی، عملکرد تحصیلی، چالش های اخلاقی، معلمان، عدالت آموزشی، حریم خصوصی، سوگیری الگوریتمی، تصمیم گیری آموزشی.