نقش شورای شهر در توسعه پایدار شهری با تاکید بر عدالت اجتماعی

چکیدهامروزه توسعه پایدار شهری و عدالت اجتماعی به عنوان دو آرمان به هم پیوسته، هسته اصلی گفتمان های نوین برنامه ریزی و مدیریت شهری را تشکیل می دهند. با این حال، در ایران، شکاف عمیقی میان ظرفیت های نظری و قانونی نهادهای محلی و عملکرد واقعی آن ها در تحقق «پایداری عادلانه» وجود دارد. پژوهش حاضر با هدف تبیین، تحلیل و صورتبندی نقش شورای شهر به عنوان نهاد سیاستگذار محلی در پیوند دو حوزه توسعه پایدار و عدالت اجتماعی، و با تمرکز ویژه بر شهرهای کوچک و دارای ظرفیت پیشرفت، به انجام رسیده است. این تحقیق با اتخاذ رویکردی توصیفی-تحلیلی و مبتنی بر روش پژوهش اسنادی-کتابخانه ای، از چارچوب مفهومی تلفیقی «پایداری عادلانه» به عنوان لنز تحلیلی بهره می برد. در این راستا، ضمن واکاوی مبانی نظری دو مفهوم توسعه پایدار شهری و عدالت اجتماعی و تبیین پیوند دیالکتیکی آن ها، جایگاه و صلاحیت های قانونی شوراها در نظام مدیریت شهری ایران تحلیل شده و سپس نقش بالقوه شوراها در پیشبرد ابعاد زیست محیطی، اقتصادی و اجتماعی-فرهنگی پایداری و تجلی عدالت در سه قلمرو توزیعی، رویه ای و فضایی بررسی گردیده است. یافته های پژوهش نشان می دهد که شوراهای شهر از طریق ابزارهای تقنینی (مانند تصویب طرح های توسعه شهری، بودجه و مقررات محلی) و نظارتی (مانند سوال، استیضاح و ایجاد کمیسیون های تخصصی)، از ظرفیت قانونی عظیمی برای ایفای نقش نهاد راهبر پایداری عادلانه برخوردارند. با این وجود، عملکرد بالفعل آن ها در میدان عمل، به دلیل گرفتار شدن در یک چرخه معیوب نهادی، با این ظرفیت فاصله چشمگیری دارد. تحلیل نهایی این پژوهش، این چرخه معیوب را محصول هم افزایی سه شکاف بنیادین «شناختی-معرفتی» (فقدان دانش تخصصی و آگاهی عمومی)، «ساختاری-انگیزشی»(وابستگی بیمارگونه بودجه به درآمدهای ناپایدار و تضاد منافع) و «قدرت-پاسخ گویی» (عدم تقارن قدرت میان ذی نفعان و ضعف شفافیت) معرفی می کند. در نهایت، پژوهش حاضر یک بسته راهکاری عملیاتی و چندوجهی متناسب با ویژگی های شهرهای کوچک ارائه می دهد که بر سه محور تقویت دانش و آگاهی نهادی، اصلاح ساختارهای انگیزشی و مالی و نهادینه سازی شفافیت و مشارکت هوشمندانه استوار است. نتیجه گیری پژوهش تاکید می کند که گذار از یک شورای توزیع کننده منابع محدود به یک شورای خط مشی گذار و راهبر پایداری عادلانه، مستلزم مداخله ای سیستمی و هم زمان در هر سه سطح فوق و بهره گیری هوشمندانه از پنجره فرصتی است که هنوز برای شهرهای کوچک باز است.واژگان کلیدی: توسعه پایدار شهری، عدالت اجتماعی، شورای شهر، حکمروایی محلی، پایداری عادلانه، شهرهای کوچک،