ارزیابی تاثیر الگوی حیاط مرکزی بر ارتقای سلامت روان در محیط های مسکونی

سلامت روان به عنوان یکی از ابعاد اساسی سلامت عمومی، تاثیرپذیری عمیقی از کیفیت محیط سکونت دارد. الگوی حیاط مرکزی به عنوان یکی از کهن ترین و اصیل ترین الگوهای مسکن در معماری ایران و بسیاری از فرهنگ های جهان، همواره نقشی فراتر از یک عنصر صرفا عملکردی ایفا کرده است. پژوهش حاضر با هدف ارزیابی تاثیر الگوی حیاط مرکزی بر ارتقای سلامت روان در محیط های مسکونی و تبیین مکانیسم های موثر بر این رابطه انجام شده است. روش پژوهش مبتنی بر مرور نظام مند منابع علمی معتبر در بازه زمانی دو هزار تا دو هزار و بیست و شش و تحلیل محتوای کیفی است. یافته ها نشان می دهد که حیاط مرکزی از طریق سه مسیر اصلی بر سلامت روان ساکنان تاثیر می گذارد: تامین نور طبیعی و کیفیت مناسب روشنایی، ایجاد فضای سبز و ارتباط با طبیعت، و فراهم آوری بستری برای تعاملات اجتماعی و تقویت حس تعلق مکانی. این عناصر به ترتیب از طریق تنظیم ریتم شبانه روزی و کاهش افسردگی، کاهش استرس و بازیابی توجه، و کاهش احساس تنهایی و افزایش حمایت اجتماعی، به ارتقای سلامت روان کمک می کنند. با این حال، تحلیل الگوهای معاصر مسکن در ایران نشان دهنده کاهش چشمگیر کاربست حیاط مرکزی و جایگزینی آن با الگوهای فاقد این ویژگی های بازیابی کننده است. نتیجه پژوهش حاکی از آن است که احیای الگوی حیاط مرکزی با رویکردی متناسب با شرایط معاصر، می تواند راهبردی موثر در ارتقای سلامت روان ساکنان و تحقق اهداف مسکن سلامت محور باشد. پیشنهاد می شود پژوهش های آتی به بررسی کمی تاثیر ابعاد مختلف حیاط مرکزی بر شاخص های سلامت روان و تدوین ضوابط طراحی برای الگوهای نوین مسکن بپردازند.کلیدواژه ها: حیاط مرکزی، سلامت روان، محیط مسکونی، معماری درمان بخش، بازیابی توجه، حس تعلق مکانی، مسکن سلامت محور