بازطراحی آموزش نگارش خلاق در عصر هوش مصنوعی: ارائه چارچوبی برای حفظ اصالت نویسندگی دانش آموزان در درس زبان و ادبیات فارسی

چکیدهظهور هوش مصنوعی مولد و گسترش استفاده از ابزارهای مبتنی بر مدل های زبانی بزرگ، فرصت ها و چالش های جدیدی را برای آموزش نگارش در مدارس ایجاد کرده است. این فناوری ها با وجود توانایی در تولید متن، ایده پردازی و ارائه بازخورد، نگرانی هایی درباره کاهش خلاقیت، وابستگی شناختی، افت استقلال فکری و تضعیف اصالت نویسندگی دانش آموزان به همراه داشته اند. ازاین رو، بازاندیشی در شیوه آموزش نگارش و طراحی راهبردهایی برای استفاده مسئولانه از هوش مصنوعی، به یکی از اولویت های نظام های آموزشی تبدیل شده است(UNESCO, ۲۰۲۳؛ Long & Magerko, ۲۰۲۰).پژوهش حاضر با رویکرد مروری تحلیلی و با بهره گیری از منابع معتبر داخلی و بین المللی، به بررسی ارتباط میان آموزش نگارش خلاق، اصالت نویسندگی و سواد هوش مصنوعی پرداخته و چارچوبی مفهومی برای حفظ عاملیت نویسنده در فرایند تولید متن ارائه می کند. چارچوب پیشنهادی بر پنج مولفه شامل ایده پردازی مستقل، استفاده هدایت شده از هوش مصنوعی، بازنگری انتقادی، بازنویسی خلاق و تامل نویسنده بر فرایند نگارش استوار است.یافته های پژوهش نشان می دهد که هوش مصنوعی، در صورت استفاده آگاهانه و تحت هدایت معلم، می تواند به جای جایگزین شدن با نویسنده، به ابزاری برای توسعه مهارت های نگارشی، افزایش خلاقیت و بهبود کیفیت بازنویسی تبدیل شود. در مقابل، استفاده کنترل نشده از این فناوری، احتمال وابستگی به متن های آماده، کاهش خلاقیت و تضعیف هویت نویسندگی دانش آموزان را افزایش می دهد. بر این اساس، مقاله حاضر مجموعه ای از راهبردهای آموزشی برای دبیران زبان و ادبیات فارسی ارائه می کند که می تواند در بازطراحی آموزش نگارش خلاق متناسب با اقتضائات عصر هوش مصنوعی مورد استفاده قرار گیرد.واژگان کلیدی: نگارش خلاق، هوش مصنوعی مولد، اصالت نویسندگی، آموزش زبان و ادبیات فارسی، سواد هوش مصنوعی، نگارش آموزشی.