بازطراحی آموزش خوانش متون کلاسیک فارسی در عصر هوش مصنوعی: ارائه چارچوبی برای تلفیق سواد هوش مصنوعی و خوانش عمیق

چکیدهگسترش سریع هوش مصنوعی مولد، به ویژه ابزارهای مبتنی بر مدل های زبانی بزرگ، فرصت ها و چالش های تازه ای را برای نظام های آموزشی ایجاد کرده است. در آموزش زبان و ادبیات فارسی نیز استفاده روزافزون دانش آموزان از این ابزارها، ضمن تسهیل دسترسی به اطلاعات و تحلیل متون، نگرانی هایی درباره کاهش خوانش عمیق، افت تفکر انتقادی، وابستگی شناختی و تضعیف مهارت های تفسیری ایجاد کرده است. پژوهش حاضر با رویکردی مروری–تحلیلی، با هدف بازطراحی آموزش خوانش متون کلاسیک فارسی در عصر هوش مصنوعی، به بررسی ادبیات پژوهش در حوزه های خوانش عمیق، سواد هوش مصنوعی و آموزش ادبیات پرداخته و بر اساس یافته های پژوهش های معتبر داخلی و بین المللی، چارچوبی مفهومی برای تلفیق سواد هوش مصنوعی با خوانش عمیق ارائه می کند. این چارچوب بر پنج مولفه اصلی شامل استفاده آگاهانه از هوش مصنوعی، ارزیابی انتقادی پاسخ های تولیدشده، تعامل فعال با متن، گفت وگوی ادبی و تولید مستقل معنا استوار است. نتایج نشان می دهد که استفاده هدایت شده و هدفمند از هوش مصنوعی، در صورتی که همراه با راهبردهای تقویت تفکر انتقادی و خوانش تحلیلی باشد، می تواند کیفیت یادگیری متون کلاسیک فارسی را ارتقا دهد و از وابستگی صرف دانش آموزان به پاسخ های آماده جلوگیری کند. در پایان، پیشنهادهایی برای دبیران زبان و ادبیات فارسی و برنامه ریزان آموزشی ارائه شده است.واژگان کلیدی: هوش مصنوعی، سواد هوش مصنوعی، خوانش عمیق، زبان و ادبیات فارسی، متون کلاسیک، تفکر انتقادی.