مدل های جدید مدیریت بحران در مناطق پرجمعیت شهری

چکیدهزمینه و هدف: مناطق پرجمعیت شهری به دلیل تراکم بالای جمعیت، زیرساخت های به هم پیوسته و پیچیدگی ذاتی سیستم های شهری، در مواجهه با بلایای طبیعی و انسان ساخت از آسیب پذیری ویژه ای برخوردار هستند. افزایش فراوانی و شدت بلایا در دهه های اخیر، ضرورت حرکت از رویکردهای واکنشی و بخش نگر به سوی مدل های جامع، پیش بینی کننده و تاب آور را در مدیریت بحران شهری آشکار ساخته است. پژوهش حاضر با هدف واکاوی نظام مند مدل های جدید مدیریت بحران در مناطق پرجمعیت شهری و شناسایی مولفه های کلیدی آن ها انجام شده است.روش شناسی: این پژوهش به روش مرور نظام مند و با جستجوی جامع در پایگاه های داده معتبر شامل ScienceDirect، Springer، IEEE Xplore و Google Scholar انجام شد. کلیدواژه های مورد استفاده شامل ترکیبی از واژگان "مدیریت بحران شهری"، "تاب آوری"، "مناطق پرجمعیت"، "مدل سازی"، "سیستم های چندعاملی" و "شهر هوشمند" بودند. یافته ها: مرور نظام مند مطالعات نشان می دهد که مدل های جدید مدیریت بحران در مناطق پرجمعیت شهری در چهار دسته اصلی قابل طبقه بندی هستند: مدل های مبتنی بر سیستم های چندعاملی و شبیه سازی، مدل های مبتنی بر هوش مصنوعی و یادگیری ماشین، مدل های شبکه ای و تاب آوری سیستم های به هم پیوسته، و مدل های تصمیم گیری مشارکتی و حکمرانی. مدل آگاهی محور تخلیه اضطراری مبتنی بر شبیه سازی چندعاملی در منطقه ۶ تهران، موفق به کاهش ۱۷ درصدی زمان تخلیه وسایل نقلیه، ۴۳ درصدی زمان تخلیه عابران پیاده و ۴۰ درصدی زمان کل تخلیه شده است.نتیجه گیری: مدل های جدید مدیریت بحران در مناطق پرجمعیت شهری با رویکردهای سیستمی، داده محور و مشارکتی، گامی اساسی در جهت افزایش تاب آوری شهری برداشته اند. با این حال، تحقق کامل این پتانسیل نیازمند سرمایه گذاری در زیرساخت های داده ای، توانمندسازی نهادهای محلی، توجه به عدالت در توزیع منابع و تدوین چارچوب های حکمرانی مشارکتی است. پیشنهاد می شود پژوهش های آتی بر توسعه مدل های تلفیقی، استانداردسازی داده ها و ارزیابی اثربخشی بلندمدت مدل ها در زمینه های مختلف متمرکز شوند.