ارائه مدل ساماندهی منظر شهری و جداره های ساختمانی با رویکرد ارتقای هویت بصری محلات

منظر شهری به عنوان بستر اصلی تعاملات اجتماعی و ادراکی شهروندان، نقشی بی بدیل در شکل دهی به هویت جمعی و حس تعلق مکانی ایفا می کند و در این میان، جداره های ساختمانی به عنوان گسترده ترین و تاثیرگذارترین عناصر کالبدی بدنه شهر، سهم عمدهای در کیفیت بصری و خوانایی فضاهای شهری دارند. با این حال، آنچه در بسیاری از شهرهای ایران، به ویژه در مناطق با رشد شتابان ساخت وساز، به چشم می خورد، نبود هرگونه انسجام بصری میان جداره های ساختمانی است که حاصل آن، خیابان ها و محلاتی آشفته، فاقد هویت و عاری از هرگونه جذابیت بصری است و این بی هویتی نه تنها گردشگران شهری را دفع می کند، بلکه سرمایه اجتماعی و اقتصادی محلات را نیز به شدت تضعیف می نماید. پژوهش حاضر با هدف ارائه یک مدل عملیاتی، گام به گام و نظام مند برای ساماندهی منظر شهری و جداره های ساختمانی با رویکرد ارتقای هویت بصری محلات تدوین شده است تا کارشناسان فنی شهرسازی و معماری بتوانند با بهره گیری از آن، ضمن پیشگیری از ناهماهنگی های بصری و تخریب هویت محله ها، معابر و فضاهای عمومی شهر را به مکان هایی خوانا، خاطره انگیز و دارای هویت متمایز تبدیل نمایند. مدل پیشنهادی که حاصل تلفیق اصول طراحی شهری، ضوابط معماری و مشارکت شهروندان است، در هفت گام اصلی شامل شناسایی و دسته بندی محلات هدف، تحلیل وضع موجود منظر و جداره ها، تدوین ضوابط و راهنماهای طراحی نما و جداره، تهیه دفترچه ضوابط معماری و منظر شهری، برگزاری کارگاه های آموزشی و جلسات توجیهی، تشکیل کمیته ساماندهی منظر شهری، و در نهایت پایش و به روزرسانی دوره ای ضوابط، ساختاریافته است. خروجی نهایی این پژوهش، یک دفترچه راهنمای جامع برای واحد شهرسازی و معماری شهرداری هاست که شامل نقشه های هویت بخشی محلات، جدول ضوابط طراحی نما و جداره به تفکیک محله، نمونه های تصویری از نماهای هماهنگ و ناهماهنگ، دستورالعمل تشکیل کمیته ساماندهی منظر شهری و فرم های پایش و ارزیابی دوره ای می باشد و با استناد به دو مطالعه موردی واقعی، اثبات می کند که استقرار این مدل می تواند کیفیت بصری محلات را تا پنجاه درصد بهبود، نرخ رضایت شهروندان از منظر شهری را تا چهل درصد افزایش و ارزش املاک در محلات هدف را تا سی درصد ارتقا بخشد.

کلیدواژه ها:

منظر شهری ، هویت بصری ، جداره ساختمانی ، ضوابط نما ، مشارکت مردمی