تحلیل و تدوین راهبردهای باززنده سازی لبه های آبی شهری در راستای ارتقای سرزندگی و اجتماع پذیری نمونه موردی کانال سیاه آب شهر صالحیه

لبه های آبی شهری به عنوان یکی از ارزشمندترین عناصر ساختار کالبدی شهرها، همواره نقش تعیین کننده ای در شکل گیری هویت مکانی، کیفیت محیط زیست و پویایی عرصه های عمومی ایفا کرده اند با این حال در بسیاری از شهرهای ایران به ویژه در مناطق حاشیه ای و کم برخوردار، این بسترهای طبیعی ارزشمند به دلیل رویکردهای صرفا مهندسی، کانالیزه سازی بتنی و غفلت از ابعاد اجتماعی و زیست محیطی، به فضاهای رهاشده، بی روح و فاقد تعاملات اجتماعی تبدیل شده اند کانال سیاه آب در شهر صالحیه از توابع شهرستان بهارستان استان تهران، نمونه ای بارز از این گونه فضاهاست که علیرغم پتانسیل های بالقوه خود برای تبدیل شدن به یک قطب سرزندگی و تعاملات اجتماعی، امروزه به دلیل انباشت زباله، جریان فاضلاب، بوی نامطبوع، عدم دسترسی های ایمن و طراحی نامناسب جداره ها، به یک تهدید زیست محیطی و اجتماعی برای محلات مجاور تبدیل شده است این پژوهش با بهره گیری از روش شناسی ترکیبی شامل مطالعات اسنادی، برداشت های میدانی گسترده، مصاحبه های نیمه ساختاریافته با ساکنین و کسبه و تحلیل داده ها با ماتریس SWOT، در پی پاسخ به این پرسش اساسی است که چگونه می توان با ساماندهی دسترسی های پیاده و سواره، مختلط سازی کاربری های حاشیه کانال، ارتقای کیفیت بصری جداره ها، افزایش نفوذپذیری فضایی و طراحی منظر انسان محور، این بستر رهاشده را به یک فضای عمومی پویا، سرزنده و اجتماع پذیر تبدیل کرد یافته های پژوهش نشان می دهد که راهبردهای تهاجمی مبتنی بر بهره گیری از نقاط قوت موجود نظیر وجود بستر آبی با پتانسیل اکولوژیک بالا و فرصت های ناشی از موقعیت استراتژیک کانال در بافت شهری، در کنار راهبردهای تطبیقی برای مقابله با تهدیدهایی نظیر تصرفات غیرمجاز و آلودگی های زیست محیطی، می تواند زمینه ساز تحول بنیادین در کیفیت فضایی و کارکردی این لبه آبی شود خروجی نهایی پژوهش، یک بسته راهبردی-اجرایی شامل نقشه راه ساماندهی، جدول راهبردهای اولویت دار، ضوابط طراحی شهری برای جداره ها و دسترسی ها و چک لیست اقدامات کوتاه مدت، میان مدت و بلندمدت است که می تواند به عنوان الگویی نمونه برای باززنده سازی لبه های آبی در سایر شهرهای دارای مسیل های رهاشده مورد استفاده قرار گیرد.

کلیدواژه ها:

باززنده سازی لبه های آبی ، سرزندگی شهری ، اجتماع پذیری ، کانال سیاه آب ، طراحی شهری