شناسایی و تحلیل ریسک های قراردادی و ادعایی در پروژه های عمرانی شهرداری و ارائه راهکارهای پیشگیری

پروژه های عمرانی شهرداری به عنوان یکی از مهم ترین حوزه های سرمایه گذاری عمومی، همواره با انبوهی از ریسک های قراردادی و ادعایی مواجه هستند که در صورت عدم شناسایی و مدیریت به موقع، می توانند به بحران های مالی، حقوقی و اجرایی تبدیل شوند. این مقاله با هدف شناسایی، دسته بندی و تحلیل جامع ریسک های قراردادی و ادعایی در پروژه های عمرانی شهرداری و ارائه راهکارهای پیشگیرانه عملیاتی تدوین شده است. ماهیت پیچیده این پروژه ها، مدت زمان طولانی اجرا، حجم بالای مالی، تعدد ذی نفعان شامل شهرداری، پیمانکاران، مشاوران، تامین کنندگان و شهروندان، و همچنین تغییرات مستمر در قوانین و مقررات، بستر مناسبی برای بروز ادعاهای مالی و حقوقی سنگین فراهم می آورد. در این پژوهش با بهره گیری از روش شناسی ترکیبی شامل مطالعه اسنادی، تحلیل محتوای قراردادهای پیشین، بررسی پرونده های ادعایی و حقوقی در شهرداری، مصاحبه با کارشناسان حقوقی، مالی و فنی، و تحلیل ریسک با استفاده از ماتریس احتمال-شدت، ریسک های پنج گانه مالی، زمانی، فنی، حقوقی و محیطی-اجتماعی شناسایی و اولویت بندی شده اند. یافته های پژوهش نشان می دهد که علل ریشه ای بروز ادعاها عمدتا ناشی از ضعف در تدوین شروط قراردادی، نبود شفافیت در تخصیص ریسک، فقدان نظام پایش مستمر، و ناکارآمدی مکانیسم های حل اختلاف است. خروجی این مقاله شامل راهنمای جامع پیشگیری از ریسک های قراردادی و ادعایی مشتمل بر جدول شناسایی و دسته بندی ریسک ها با اولویت بندی بر اساس احتمال و شدت، چک لیست بررسی ریسک های پیش از انعقاد قرارداد، شروط استاندارد پیشگیرانه برای درج در قراردادها، دستورالعمل مدیریت تغییرات و ادعاها در حین اجرا، و فرم پایش و به روزرسانی دوره ای ریسک ها می باشد. دو مطالعه موردی واقعی از پروژه های عمرانی شهرداری نشان می دهد که استقرار این رویکرد می تواند تعداد ادعاهای حقوقی را تا شصت درصد کاهش، زمان حل اختلافات را تا پنجاه درصد بهبود، و هزینه های ناشی از ادعاها را تا چهل درصد کاهش دهد.

کلیدواژه ها:

مدیریت ریسک قراردادی ، ادعاهای عمرانی ، پیشگیری از اختلافات ، شروط پیشگیرانه ، پایش ریسک