الگوی پیشگیری از تخلفات ساختمانی در پهنه های پرخطر بحران با استفاده از سامانه اطلاعات جغرافیایی

تخلفات ساختمانی در پهنه های پرخطر بحران های طبیعی از جمله زلزله، سیل و آتش سوزی، یکی از جدی ترین چالش های مدیریت شهری در ایران به شمار می رود که هر ساله خسارت های جانی و مالی سنگینی را به شهروندان و زیرساخت های شهری تحمیل می کند. فقدان یک نظام پایش فضایی منسجم و مبتنی بر داده های مکانی، موجب شده است که بسیاری از ساخت وسازهای غیرمجاز در حریم گسل ها، بستر مسیل ها، شیب های تند و سایر پهنه های پرخطر، تا زمان وقوع بحران شناسایی نشوند و پیامدهای فاجعه باری به دنبال داشته باشند. این مقاله با هدف طراحی یک الگوی عملیاتی و گام به گام برای پیشگیری از تخلفات ساختمانی در پهنه های پرخطر بحران با استفاده از سامانه اطلاعات جغرافیایی به عنوان ابزاری تحلیلی مکانی تدوین شده است. الگوی پیشنهادی در هشت گام اصلی شامل جمع آوری و یکپارچه سازی داده های مکانی و توصیفی، انجام تحلیل های فضایی برای شناسایی پهنه های پرخطر، تلفیق نقشه های ریسک با داده های تخلفات ساختمانی، اولویت بندی مناطق برای نظارت پیشگیرانه، طراحی برنامه بازدیدهای میدانی هدفمند، صدور اخطارهای پیشگیرانه و توقف عملیات ساخت وساز در مناطق بحرانی، پایش و به روزرسانی دوره ای نقشه های ریسک، و تهیه گزارش های تحلیلی و نقشه های اولویت بندی برای مدیران ارشد شهرداری و ستاد مدیریت بحران، ارائه می شود. این الگو با بهره گیری از ابزارهای ساده و در دسترس سامانه اطلاعات جغرافیایی و مبتنی بر تجارب موفق شهرداری های داخلی تدوین شده است و خروجی نهایی آن یک دفترچه راهنمای جامع برای اداره پیشگیری و رفع تخلفات و ستاد مدیریت بحران شهرداری است. مطالعه موردی اجرای این الگو در یکی از مناطق شهرداری نشان می دهد که استقرار آن توانسته است تخلفات ساختمانی در پهنه های پرخطر را تا پنجاه درصد کاهش دهد و آمادگی در برابر بحران های طبیعی را به طور قابل توجهی افزایش بخشد. این الگو به عنوان ابزاری ضروری برای مدیریت ریسک بحران و پیشگیری از تخلفات ساختمانی در شهرداری ها محسوب می شود و قابلیت تعمیم به تمامی کلان شهرهای کشور را دارد.

کلیدواژه ها:

تخلفات ساختمانی ، سامانه اطلاعات جغرافیایی ، پهنه بندی ریسک ، مدیریت بحران ، نظارت پیشگیرانه