مدل تحلیل فضایی تخلفات ساختمانی با استفاده از سیستم اطلاعات جغرافیایی GIS برای اولویت بندی مناطق پرخطر شهری

تخلفات ساختمانی به عنوان یکی از مهم ترین معضلات مدیریت شهری در ایران، همواره چالش های جدی را در حوزه های کالبدی، حقوقی، مالی و اجتماعی شهرها ایجاد نموده است. روش های سنتی نظارت بر ساخت و ساز که مبتنی بر گشت های یکنواخت و بدون اولویت بندی در سطح مناطق شهری است، نه تنها از کارایی لازم برخوردار نیست، بلکه باعث اتلاف قابل توجه منابع انسانی، مالی و زمانی گردیده و عملا امکان پیشگیری به موقع از وقوع تخلفات را با محدودیت مواجه ساخته است. پژوهش حاضر با هدف طراحی و تدوین یک مدل تحلیلی-فضایی جامع برای شناسایی، دسته بندی و اولویت بندی مناطق شهری بر اساس شدت و فراوانی تخلفات ساختمانی با استفاده از سیستم اطلاعات جغرافیایی GIS انجام شده است. این مدل در شش گام اصلی شامل جمع آوری و یکپارچه سازی داده های مکانی و توصیفی تخلفات، انجام تحلیل های خوشه بندی و شناسایی لکه های داغ، تهیه نقشه های پهنه بندی ریسک، تلفیق با داده های جمعیتی و تراکم ساخت و ساز، تخصیص هدفمند منابع نظارتی بر اساس پهنه های ریسک و پایش و به روزرسانی دوره ای نقشه ها، طراحی گردیده است. روش شناسی پژوهش مبتنی بر تحلیل های فضایی با استفاده از شاخص موران، آماره گتیس-ارد جی و تخمین تراکم کرنل در محیط نرم افزارهای GIS است. یافته های حاصل از اجرای این مدل در یک مطالعه موردی واقعی در یکی از شهرداری های کشور، نشان دهنده کاهش ۴۰ درصدی تخلفات در مناطق پرخطر و افزایش ۵۰ درصدی کارایی گشت های نظارتی بوده است. خروجی نهایی این پژوهش به صورت یک دفترچه راهنمای جامع برای اداره پیشگیری و رفع تخلفات شهرداری تدوین شده است که شامل دستورالعمل جمع آوری و یکپارچه سازی داده ها، روش شناسی تحلیل فضایی با GIS، نقشه های نمونه پهنه بندی ریسک، جدول تخصیص منابع نظارتی به تفکیک پهنه های ریسک و فرم گزارش دوره ای عملکرد نظارتی می باشد. این مدل به عنوان ابزاری ضروری برای مدیریت هدفمند تخلفات ساختمانی و بهینه سازی منابع نظارتی در شهرداری ها محسوب می شود.

کلیدواژه ها:

تحلیل فضایی ، تخلفات ساختمانی ، پهنه بندی ریسک ، تخصیص منابع نظارتی ، سامانه اطلاعات مکانی