پایش هوشمند کیفیت منظر شهری مبتنی بر تحلیل داده های مکانی

منظر شهری به مثابه ی بستر ادراکی و کارکردی حیات جمعی، نقشی بنیادین در ارتقاء کیفی زیست پذیری و هویت بخشی به فضاهای شهری ایفا می کند. بااین حال، رویکردهای سنتی پایش کیفیت منظر، اغلب از جامعیت زمانی-مکانی برخوردار نبوده و به دلیل ماهیت سلیقه ای و ایستای ارزیابی، قادر به انعکاس پویایی های عینی و ذهنی فضاهای شهری نیستند. این مقاله با اتکا بر پارادایم شهر هوشمند، به واکاوی کیفی ظرفیت های «پایش هوشمند» در نظام مدیریت منظر شهری می پردازد. پرسش اصلی آن است که چگونه می توان با به کارگیری تحلیل داده های مکانی (شامل داده های حسگری، تصاویر ماهواره ای، نقاط پریشی، و اطلاعات مشارکتی شهروندان)، به درکی پویا، برخط و چندلایه از کیفیت منظر دست یافت؟ چارچوب نظری این پژوهش برآمده از تلفیق مفاهیم «ادراک محیطی» و «نظریه ی مکان» با رویکردهای نوین علم داده است. روش پژوهش، کیفی و از نوع تحلیل محتوای مفهوم گرا است که با مرور نظام مند ادبیات نظری و بررسی تجارب موفق جهانی در زمینه ی کاربست داده های مکانی در ارزیابی منظر، صورت پذیرفته است. یافته ها حاکی از آن است که پایش هوشمند، امکان عبور از سنجش صرفا کالبدی به سمت سنجش «تجربه ی زیسته» را فراهم می آورد و از طریق کشف الگوهای پنهان در داده های مکانی، زمینه ساز تصمیم گیری های پیش گیرانه و تطبیقی در مدیریت شهری می شود. در نهایت، این مقاله بر ضرورت بازتعریف شاخص های کیفی منظر در چارچوب داده مدار و شکل گیری زیست بومی نوین از هم افزایی بین متخصصان حوزه ی منظر و تحلیل گران داده تاکید می کند و چالش های پیش رو (همچون حریم خصوصی، تفسیرپذیری داده ها و شکاف دیجیتال) را به مثابه ی افق های پژوهشی آینده ترسیم می نماید.

کلیدواژه ها:

پایش هوشمند منظر ، کیفیت منظر شهری ، داده های مکانی ، ادراک محیطی ، شهر هوشمند