فرهنگ سازی مدرسه و ایجاد محیط یادگیری سالم

فرهنگ سازی در مدرسه به عنوان یکی از ارکان اساسی توسعه محیط های یادگیری سالم، نقش تعیین کننده ای در ارتقای کیفیت آموزش، بهبود روابط انسانی، افزایش احساس تعلق، کاهش رفتارهای پرخطر و تقویت مشارکت دانش آموزان در فرایند یادگیری ایفا می کند. پژوهش حاضر با هدف بررسی تاثیر فرهنگ سازی مدرسه بر ایجاد محیط یادگیری سالم و تبیین نقش میانجی احساس تعلق به مدرسه در این رابطه انجام شد. این پژوهش از نظر هدف کاربردی و از نظر روش، توصیفی-همبستگی مبتنی بر مدل یابی معادلات ساختاری بود. جامعه آماری پژوهش را تمامی معلمان و مدیران مدارس ابتدایی دولتی در سال تحصیلی ۱۴۰۴–۱۴۰۵ تشکیل دادند که از میان آنان، ۳۸۶ نفر با استفاده از روش نمونه گیری تصادفی طبقه ای متناسب با حجم انتخاب شدند. ابزار گردآوری داده ها شامل پرسشنامه فرهنگ سازمانی مدرسه (۳۰ گویه)، پرسشنامه محیط یادگیری سالم (۲۸ گویه) و پرسشنامه احساس تعلق به مدرسه (۱۸ گویه) بود. روایی محتوایی ابزارها به تایید ۱۲ نفر از متخصصان علوم تربیتی رسید و روایی سازه نیز از طریق تحلیل عاملی تاییدی بررسی شد که تمامی بارهای عاملی بیش از ۰/۶۰ و معنادار بودند. پایایی ابزارها با استفاده از ضریب آلفای کرونباخ به ترتیب ۰/۹۲، ۰/۹۰ و ۰/۸۸ و پایایی ترکیبی نیز بیش از ۰/۸۵ گزارش شد که بیانگر ثبات درونی مطلوب ابزارها بود. داده ها با استفاده از نرم افزارهای SPSS نسخه ۲۷ و SmartPLS نسخه ۴ تحلیل شدند. نتایج نشان داد فرهنگ سازی مدرسه تاثیر مستقیم و مثبت بر ایجاد محیط یادگیری سالم دارد (β=۰.۵۸، t=۱۲.۸۴، p<۰.۰۰۱). همچنین فرهنگ سازی مدرسه تاثیر معناداری بر احساس تعلق به مدرسه داشت (β=۰.۶۴، t=۱۴.۳۷، p<۰.۰۰۱) و احساس تعلق نیز به طور مثبت محیط یادگیری سالم را پیش بینی کرد (β=۰.۳۶، t=۷.۹۱، p<۰.۰۰۱). اثر غیرمستقیم فرهنگ سازی مدرسه بر محیط یادگیری سالم از طریق احساس تعلق برابر با ۰/۲۳ و از نظر آماری معنادار بود (p<۰.۰۰۱) که بیانگر نقش میانجی جزئی این متغیر است. مقدار ضریب تعیین برای محیط یادگیری سالم (R²=۰.۶۹) نشان داد که ۶۹ درصد از واریانس این متغیر توسط مدل پژوهش تبیین می شود. شاخص های برازش مدل نیز در وضعیت مطلوب قرار داشتند (SRMR=۰.۰۴۷، NFI=۰.۹۳، GOF=۰.۶۱). بر اساس یافته ها، تقویت فرهنگ مدرسه مبتنی بر احترام متقابل، مشارکت، مسئولیت پذیری، تعامل سازنده، ارزش های اخلاقی و حمایت اجتماعی می تواند زمینه شکل گیری محیط های یادگیری سالم، ایمن و انگیزه بخش را فراهم سازد. ازاین رو، پیشنهاد می شود مدیران مدارس، برنامه ریزان آموزشی و سیاست گذاران نظام تعلیم و تربیت با طراحی برنامه های فرهنگ سازی هدفمند، توانمندسازی معلمان، توسعه مشارکت خانواده ها و تقویت جو مثبت مدرسه، زمینه ارتقای کیفیت یادگیری، سلامت روانی دانش آموزان و بهبود عملکرد آموزشی را فراهم آورند

کلیدواژه ها:

فرهنگ سازی مدرسه ، محیط یادگیری سالم ، احساس تعلق به مدرسه ، فرهنگ سازمانی مدرسه ، مدل یابی معادلات ساختاری ، سلامت روان دانش آموزان ، کیفیت یادگیری.