راهبردهای اثربخش مدیریت کلاس درس

مدیریت کلاس درس به عنوان یکی از بنیادی ترین ارکان تدریس اثربخش و پیش بین مهم دستیابی دانش آموزان به پیشرفت تحصیلی، انگیزش و رشد روان شناختی-اجتماعی شناخته می شود. با وجود گستردگی ادبیات نظری درباره مدیریت کلاس درس در بسترهای آموزشی غربی، همچنان خلا شواهد تجربی بومی درباره اثربخش ترین راهبردها در زمینه فرهنگی، ساختاری و آموزشی نظام متوسطه ایران احساس می شود. پژوهش حاضر با هدف بررسی راهبردهای اثربخش مدیریت کلاس درس و تحلیل رابطه آن با عملکرد تحصیلی دانش آموزان در مدارس متوسطه شهر تهران انجام شد. این پژوهش از نظر روش، توصیفی-پیمایشی و از نظر رویکرد، کمی بود. جامعه آماری شامل تمامی دبیران مدارس متوسطه منطقه ۶ شهر تهران در سال تحصیلی ۱۴۰۲-۱۴۰۳ بود که از میان آن ها ۲۸۰ دبیر به روش نمونه گیری طبقه ای تصادفی انتخاب شدند. ابزار گردآوری داده ها، پرسشنامه محقق ساخته ای بود که روایی آن توسط پنل خبرگان مدیریت آموزشی (CVR = ۰.۸۴، CVI = ۰.۸۹) و پایایی آن از طریق ضریب آلفای کرونباخ (۰.۹۳) تایید شد. داده ها با استفاده از آزمون های کولموگروف-اسمیرنوف، تی تک نمونه ای و تی مستقل در نرم افزار SPSS-۲۶ تحلیل شدند. یافته ها نشان داد که از دیدگاه دبیران، ابعاد راهبردهای پیشگیرانه-مقابله ای، راهبردهای آموزشی، راهبردهای رفتاری-پاسخ گو و راهبردهای سازمانی-فیزیکی به طور معناداری با سطح متوسط تفاوت دارند (p < ۰.۰۱). در میان این ابعاد، راهبردهای پیشگیرانه-مقابله ای (M = ۴.۲۱) و راهبردهای آموزشی (M = ۴.۰۸) بالاترین میانگین و راهبردهای رفتاری-پاسخ گو (M = ۳.۴۲) و راهبردهای سازمانی-فیزیکی (M = ۳.۱۸) میانگین کمتری را به خود اختصاص دادند. همچنین، بین دبیران زن و مرد در تاکید بر راهبردهای پیشگیرانه تفاوت معناداری مشاهده شد (p < ۰.۰۵). نتایج پژوهش تایید می کند که مدیریت اثربخش کلاس درس در بستر آموزشی ایران نیازمند رویکردی چندلایه است که هم زمان اقدامات پیشگیرانه، طراحی آموزشی و پاسخ های رفتاری را در هم تنیده باشد. یافته های این پژوهش دارای کاربردهایی برای برنامه های تربیت معلم، دوره های ضمن خدمت و سیاست گذاری های آموزشی در حوزه مدیریت کلاس درس است.

کلیدواژه ها:

مدیریت کلاس درس ، تدریس اثربخش ، راهبردهای پیشگیرانه ، راهبردهای رفتاری ، آموزش متوسطه ، تهران