جریان یادگیری: لحظه ای که دانش آموز فراموش می کند زنگ تفریح شده

هدف از پژوهش حاضر، بررسی تجربه جریان در یادگیری در میان دانش آموزان دوره دوم متوسطه، با تمرکز بر لحظه ای است که یادگیرنده آن چنان در فعالیت آموزشی غرق می شود که از گذر زمان و محرک های بیرونی همچون زنگ تفریح بی خبر می ماند. نظریه جریان که نخستین بار از سوی چیکسنتمیهایی (Csikszentmihalyi, ۱۹۹۰) مطرح شد، به توصیف حالت روان شناختی بهینه ای می پردازد که با تمرکز عمیق، انگیزش درونی و جذب کامل در فعالیت مشخص می شود. این پژوهش از نظر هدف کاربردی و از نظر شیوه گردآوری داده ها توصیفی-پیمایشی و از نوع همبستگی است. جامعه آماری شامل کلیه دانش آموزان دوره دوم متوسطه منطقه ۲ شهر تهران در سال تحصیلی ۱۴۰۲-۱۴۰۳ بود که از میان آن ها ۳۸۴ نفر به روش نمونه گیری تصادفی خوشه ای چندمرحله ای انتخاب شدند. ابزار گردآوری داده ها، مقیاس حالت جریان در یادگیری هیوت و همکاران (Heutte et al., ۲۰۱۱) بود که پس از انطباق با فرهنگ ایرانی و هنجارسازی مورد استفاده قرار گرفت. این پرسشنامه دارای ۳۶ گویه و هفت مولفه شامل اهداف روشن، بازخورد فوری، احساس کنترل، تمرکز، یکی شدن عمل و آگاهی، از دست دادن خودآگاهی و دگرگونی زمان است. روایی صوری، روایی محتوایی و روایی سازه ابزار مورد تایید قرار گرفت و پایایی آن با ضرایب آلفای کرونباخ بین ۰/۷۸ تا ۰/۹۱ برای خرده مقیاس ها به دست آمد. تحلیل داده ها با استفاده از آزمون کولموگروف-اسمیرنوف برای بررسی نرمال بودن توزیع متغیرها و آزمون تی تک نمونه ای برای مقایسه میانگین های مشاهده شده با نقطه میانی نظری مقیاس انجام شد. نتایج نشان داد که سطح تجربه جریان در یادگیری در میان دانش آموزان دوره دوم متوسطه در تمامی مولفه ها و در نمره کل به طور معناداری بالاتر از سطح متوسط است (p<۰/۰۰۱). بالاترین میانگین ها به ترتیب در مولفه های تمرکز و اهداف روشن و پایین ترین میانگین ها در مولفه های احساس کنترل و دگرگونی زمان مشاهده شد. یافته ها حاکی از آن است که هنگامی که دانش آموزان تجربه جریان در یادگیری را تجربه می کنند، آن چنان در تکالیف آموزشی درگیر می شوند که عوامل مزاحم بیرونی از جمله زنگ تفریح اهمیت خود را از دست می دهد. پژوهش حاضر بر آن است که برنامه ریزان آموزشی و معلمان با طراحی محیط های یادگیری و تکالیف مناسب، زمینه ساز بروز تجربه جریان در میان دانش آموزان باشند.

کلیدواژه ها:

جریان ، یادگیری ، تجربه بهینه ، تمرکز ، انگیزش درونی ، دانش آموزان دوره دوم متوسطه