روان شناسی یادگیری؛ چرا بعضی درس ها را بهتر یاد می گیریم؟

پژوهش حاضر با هدف بررسی بنیان های روان شناختی تفاوت های یادگیری در دروس مختلف انجام شد. با وجود مواجهه برابر فراگیران با محتوای آموزشی، شواهد تجربی نشان می دهد که یادگیری، نگهداری و انتقال دانش در حوزه های مختلف، از تفاوت های چشمگیری برخوردار است. مقاله ی حاضر با رویکردی ترکیبی و با تکیه بر نظریه های شناختی، تربیتی و انگیزشی، درصدد پاسخ به این پرسش بنیادین است که چرا برخی دروس بهتر و عمیق تر فراگرفته می شوند. چارچوب نظری پژوهش بر پنج محور اصلی استوار است: (۱) دانش پیشین و طرحواره های شناختی، (۲) علاقه و انگیزش درونی، (۳) ظرفیت حافظه ی کاری و مدیریت بار شناختی، (۴) فراشناخت و خودتنظیمی یادگیری، و (۵) ابعاد عاطفی و هیجانی یادگیری. در این راستا، از نظریه ی بار شناختی (سولر، ۲۰۱۱)، مدل پردازش اطلاعات (آتکینسون و شیفرین، ۱۹۶۸)، نظریه ی طرحواره (بارتلت، ۱۹۳۲)، نظریه ی خودتعیین گری (دسی و رایان، ۲۰۰۰) و الگوی یادگیری خودتنظیم (زیمرمن، ۲۰۰۲) بهره گرفته شد. همچنین، یافته های پژوهش های داخلی مبتنی بر آثار سیف (۱۳۹۸)، سیف نراقی و نادری (۱۳۹۵)، پاشا شریفی و همکاران (۱۳۹۷) و شریعتمداری (۱۳۹۹) در بستر آموزش ایران تحلیل شد. نتایج نشان داد که تفاوت در یادگیری دروس، حاصل تعامل پیچیده ی عوامل شناختی، انگیزشی، عاطفی و زمینه ای است و نه صرفا معلول توانایی ذاتی فراگیران. در پایان، پیشنهادهایی برای معلمان، طراحان برنامه ی درسی و سیاست گذاران آموزشی ارائه گردید.

کلیدواژه ها:

روان شناسی یادگیری ، بار شناختی ، یادگیری خودتنظیم ، دانش پیشین ، انگیزش درونی ، نظریه ی طرحواره ، علاقه ، فراشناخت ، آموزش و پرورش ایران