بررسی تاثیر آموزش هوش هیجانی بر بهبود روابط اجتماعی و کاهش رفتارهای پرخاشگرانه در دانش آموزان ابتدایی

دوره ابتدایی یکی از حساس ترین مراحل رشد شخصیت، شکل گیری مهارت های اجتماعی و تثبیت الگوهای رفتاری کودکان به شمار می رود. کیفیت تعاملات اجتماعی دانش آموزان در این دوره، آثار ماندگاری بر سلامت روان، موفقیت تحصیلی و کیفیت روابط آنان در سال های بعد برجای می گذارد. در بسیاری از مدارس ابتدایی، بروز رفتارهای پرخاشگرانه، ناتوانی در کنترل هیجان ها، ضعف در همدلی و دشواری در برقراری ارتباط موثر، به یکی از دغدغه های جدی معلمان، مدیران و خانواده ها تبدیل شده است. تجربه های آموزشی نیز نشان می دهد بخش قابل توجهی از تعارض های میان دانش آموزان، نه از قصد آسیب رساندن، بلکه از ضعف در شناخت و مدیریت هیجان های فردی و اجتماعی ناشی می شود. از همین رو آموزش هوش هیجانی به عنوان یکی از موثرترین رویکردهای تربیتی، جایگاه ویژه ای در برنامه های آموزشی مدارس یافته است.پژوهش حاضر با هدف بررسی تاثیر آموزش هوش هیجانی بر بهبود روابط اجتماعی و کاهش رفتارهای پرخاشگرانه در دانش آموزان دوره ابتدایی انجام شد. این پژوهش با رویکرد کاربردی و به شیوه نیمه آزمایشی با طرح پیش آزمون پس آزمون همراه با گروه کنترل طراحی شده است. جامعه آماری شامل دانش آموزان دوره ابتدایی بود که از میان آنان نمونه ای به روش نمونه گیری در دسترس انتخاب شد. ابزار گردآوری داده ها شامل پرسشنامه هوش هیجانی، مقیاس روابط اجتماعی و پرسشنامه رفتارهای پرخاشگرانه بود که روایی و پایایی آن ها بر اساس مطالعات پیشین تایید شده است. برای تجزیه و تحلیل داده ها از شاخص های آمار توصیفی و آزمون تحلیل کوواریانس استفاده شد.نتایج پژوهش نشان داد آموزش هوش هیجانی موجب افزایش معنادار توانایی دانش آموزان در شناخت احساسات، مدیریت هیجان ها، همدلی، همکاری، مسئولیت پذیری و برقراری ارتباط موثر با همسالان شده است. همچنین میزان رفتارهای پرخاشگرانه کلامی، جسمانی و هیجانی در گروه آزمایش نسبت به گروه کنترل کاهش معناداری داشته است. یافته ها بیانگر آن است که آموزش مهارت هایی مانند خودآگاهی، خودکنترلی، همدلی، حل مسئله، جرئت ورزی، مدیریت خشم و تصمیم گیری مسئولانه، نقش مهمی در ارتقای کیفیت روابط اجتماعی دانش آموزان دارد. تحلیل نتایج همچنین نشان داد که استمرار آموزش، همراهی خانواده و استفاده از روش های فعال یاددهی یادگیری، اثربخشی برنامه های آموزش هوش هیجانی را افزایش می دهد.یافته های این پژوهش می تواند مبنایی برای برنامه ریزی آموزشی مدارس، طراحی دوره های توانمندسازی معلمان، بازنگری در برنامه های درسی و توسعه آموزش های مهارت های زندگی باشد. اجرای منظم برنامه های آموزش هوش هیجانی در مدارس ابتدایی می تواند ضمن تقویت سلامت روان دانش آموزان، زمینه کاهش تعارض ها، افزایش مشارکت اجتماعی، بهبود فضای کلاس و ارتقای کیفیت فرآیند یادگیری را فراهم سازد. پیشنهاد می شود سیاست گذاران آموزشی، آموزش هوش هیجانی را به عنوان بخشی از برنامه رسمی مدارس مورد توجه قرار دهند و زمینه مشارکت خانواده ها را نیز در اجرای این برنامه ها فراهم کنند.

کلیدواژه ها:

هوش هیجانی ، روابط اجتماعی ، رفتارهای پرخاشگرانه ، مهارت های اجتماعی ، دانش آموزان ابتدایی ، سلامت روان ، مدیریت هیجان ، همدلی ، آموزش مهارت های زندگی ، یادگیری اجتماعی هیجانی