بررسی تاثیر انتظارات معلم بر عملکرد تحصیلی و انگیزش یادگیری دانش آموزان

این پژوهش با هدف بررسی عمیق و جامع تاثیر انتظارات معلمان بر عملکرد تحصیلی و روان شناختی دانش آموزان در سطح ابتدایی و متوسطه طراحی و اجرا شده است و بر این فرضیه استوار است که باورهای معلمان درباره توانایی های بالقوه و بالفعل فراگیران، نه تنها به عنوان یک عامل میانجی در فرآیند یاددهی-یادگیری عمل می کند، بلکه به عنوان یک مکانیسم قدرتمند اجتماعی ساز، هویت تحصیلی و انگیزه درونی دانش آموزان را شکل می دهد و هدایت می نماید، بدین ترتیب که انتظارات مثبت و واقع بینانه معلمان می تواند منجر به ایجاد محیطی حمایتی، بازخورد سازنده، تعاملات کلاسی غنی تر و فرصت های یادگیری بیشتر برای دانش آموزان شود که در نهایت به بهبود نمرات، افزایش مشارکت کلاسی و تقویت عزت نفس آنان منجر می گردد، در مقابل، انتظارات منفی یا پیش داوری های ناعادلانه معلمان می تواند با ایجاد اثری معکوس و مخرب تحت عنوان «اثر پیگمالیون» یا «اثر گولیا»، باعث کاهش انگیزه، اضطراب عملکرد، انزوای اجتماعی و افت تحصیلی شدید در دانش آموزان هدف قرار گیرد، لذا در این مطالعه با بهره گیری از روش های ترکیبی کمی و کیفی، داده های متعددی از معلمان و دانش آموزان در مناطق مختلف جغرافیایی و با بافت های اجتماعی-اقتصادی گوناگون جمع آوری شده است تا رابطه بین متغیر انتظارات معلم و متغیر عملکرد دانش آموز به صورت دقیق و با در نظر گرفتن متغیرهای مداخله گر نظیر جنسیت، سن، وضعیت اقتصادی خانواده و سبک های تدریس معلمان تحلیل گردد، نتایج حاصل از تحلیل های آماری و تم های استخراج شده از مصاحبه های عمیق نشان می دهد که همبستگی معناداری بین سطح انتظارات مثبت معلم و شاخص های عملکردی دانش آموزان وجود دارد و این رابطه حتی پس از کنترل متغیرهای زمینه ای نیز پابرجا می ماند، همچنین یافته ها حاکی از آن است که معلمان به صورت ناخودآگاه رفتارهایی نظیر توجه بیشتر، صبر بیشتر در پاسخگویی به سوالات، دادن فرصت های چالش برانگیزتر و بازخوردهای توصیفی مثبت را به دانش آموزانی که انتظارات بالایی از آنان دارند ارجاع می دهند، در حالی که برای دانش آموزانی که انتظارات پایینی از آنان دارند، رفتاری نظیر نادیده گرفتن، انتقاد کلامی، کاهش سطح توقعات و محدود کردن فرصت های یادگیری را نشان می دهند، این تفاوت در رفتار معلمان به مرور زمان و با تکرار، باعث تثبیت الگوهای رفتاری و تحصیلی در دانش آموزان شده و چرخه ای خودتحقق بخش را ایجاد می کند که در آن دانش آموزان رفتارهای مورد انتظار معلمان را درونی سازی کرده و مطابق با آن عمل می کنند، بنابراین این پژوهش تاکید می کند که آگاهی بخشی به معلمان درباره سوگیری های ناخودآگاه، آموزش مهارت های ارتباطی موثر، ایجاد فرهنگ انتظار مثبت و عدالت آموزشی در محیط های آموزشی، از ضروریات توسعه حرفه ای معلمان و بهبود کیفیت سیستم آموزشی است، همچنین پیشنهاد می شود که سیاست گذاران آموزشی با تدوین دستورالعمل های مشخص برای پایش و ارزیابی انتظارات معلمان و ارائه کارگاه های آموزشی تخصصی در زمینه روان شناسی یادگیری و تعاملات کلاسی، گام های موثری در جهت کاهش شکاف عملکردی بین دانش آموزان و ایجاد برابری آموزشی بردارند، در نهایت این مطالعه نشان می دهد که تغییر نگرش معلمان نسبت به ظرفیت های بالقوه همه دانش آموزان، بدون در نظر گرفتن پیشینه های قبلی یا ویژگی های ظاهری، می تواند تحولی بنیادین در مسیر رشد همه جانبه کودکان و نوجوانان ایجاد کند و جامعه ای پویاتر و عادلانه تر را رقم بزند، لذا ضروری است که این موضوع به عنوان یک اولویت راهبردی در برنامه ریزی های کلان آموزشی و تربیتی مورد توجه جدی قرار گیرد تا از هدر رفتن استعدادها و پتانسیل های ارزشمند نسل آینده جلوگیری به عمل آید.

کلیدواژه ها:

انتظارات معلم ، عملکرد دانش آموز ، اثر پیگمالیون ، سوگیری ناخودآگاه ، عدالت آموزشی.