شکاف توجه در عصر هوش مصنوعی: چالش های شناختی دانش آموزان دیجیتال

گسترش سریع هوش مصنوعی و فناوری های دیجیتال، محیط یادگیری دانش آموزان امروزی را به طور بنیادین دگرگون ساخته است. پژوهش حاضر با هدف بررسی شکاف توجه و چالش های شناختی دانش آموزان دیجیتال در عصر هوش مصنوعی انجام شد. روش پژوهش توصیفی-پیمایشی و از نوع کاربردی بود. جامعه آماری شامل دانش آموزان مقطع متوسطه دوم شهر تهران در سال تحصیلی ۱۴۰۳-۱۴۰۲ بود که از میان آن ها ۳۸۰ دانش آموز به روش نمونه گیری خوشه ای چندمرحله ای انتخاب شدند. ابزار گردآوری داده ها، پرسشنامه محقق ساخته ای بود که روایی آن توسط متخصصان فناوری آموزشی و روان شناسی تربیتی تایید شد (CVR = ۰.۸۲، CVI = ۰.۸۸) و پایایی آن از طریق ضریب آلفای کرونباخ (α = ۰.۹۱) به دست آمد. برای تحلیل داده ها از آزمون کولموگروف-اسمیرنوف به منظور بررسی نرمال بودن توزیع داده ها و سپس از آزمون تی تک نمونه ای استفاده شد. یافته ها نشان داد میانگین نمره شکاف توجه و چالش های شناختی در دانش آموزان دیجیتال به طور معناداری بالاتر از میانگین نظری است (t = ۱۲.۴۷، p < ۰.۰۰۱). بالاترین میانگین ها به ترتیب در ابعاد «توجه جزئی مداوم»، «خستگی شناختی ناشی از چندوظیفگی» و «کاهش تفکر عمیق به دلیل اتکا به ابزارهای هوش مصنوعی» مشاهده شد. نتایج پژوهش حاکی از آن است که علی رغم مزایای انکارناپذیر هوش مصنوعی، استفاده بی رویه از این فناوری ها شکاف توجهی جدی در میان دانش آموزان ایجاد کرده که نیازمند بازنگری اساسی در روش های تدریس و طراحی برنامه درسی است. بر اساس یافته ها، راهکارهای عملی شامل آموزش سواد هوش مصنوعی به معلمان، طراحی برنامه های درسی آگاه از هوش مصنوعی و آموزش مهارت های مدیریت توجه به دانش آموزان پیشنهاد می شود.

کلیدواژه ها:

شکاف توجه ، هوش مصنوعی ، دانش آموزان دیجیتال ، چالش های شناختی ، یادگیری عمیق ، چندوظیفگی