از IQ تا AIQ ؛ شاخص جدید هوشمندی

مفهوم هوش از زمان معرفی عامل عمومی هوش ( g) توسط اسپیرمن (Spearman, ۱۹۰۴) تحولات بنیادینی را تجربه کرده است. با آنکه ضریب هوشی (IQ) به مدت بیش از یک قرن، سازه ی روان سنجی غالب در سنجش توانمندی های شناختی بوده، پیشرفت های اخیر در علوم شناختی، هوش مصنوعی و فناوری های آموزشی محدودیت های سنجه های سنتی IQ را در بازنمایی ماهیت چندبعدی هوش انسانی در عصر دیجیتال آشکار ساخته اند. پژوهش حاضر با هدف طراحی و اعتبارسنجی سازه ی جدیدی تحت عنوان ضریب هوش مصنوعی (Artificial Intelligence Quotient - AIQ) انجام شده است. AIQ به عنوان ظرفیت فرد در درک، تعامل موثر، ارزیابی انتقادی و کاربرد اخلاقی سامانه های هوش مصنوعی تعریف می شود. این پژوهش به روش توصیفی-پیمایشی و با مشارکت ۳۸۴ دانشجوی دانشگاهی که به روش نمونه گیری تصادفی طبقه ای انتخاب شدند، پرسشنامه ی ۴۰ گویه ای مقیاس لیکرت را توسعه داده و اجرا کرد. روایی صوری از طریق پنل خبرگان (n=۱۲)، روایی سازه از طریق تحلیل عاملی اکتشافی (KMO=۰.۹۱، بارتلت p<۰.۰۰۱)، و پایایی از طریق آلفای کرونباخ (α=۰.۹۴) و بازآزمایی (r=۰.۸۹) تایید شد. آزمون کولموگروف-اسمیرنوف توزیع نرمال داده ها را تایید کرد (p>۰.۰۵) و آزمون های تی تک نمونه ای، میانگین نمونه را با نقطه ی میانی نظری (عدد ۳) مقایسه کردند. یافته ها نشان داد که نمرات AIQ دانشجویان (M=۳.۴۲, SD=۰.۶۱) به طور معناداری از نقطه ی میانی مورد انتظار فراتر رفته است (t(۳۸۳)=۱۳.۵۸, p<۰.۰۰۱). نتایج حاکی از آن است که AIQ سازه ای مکمل و نه جایگزین IQ بوده و شایستگی هایی را می سنجد که برای اقتصاد دانشی معاصر ضروری اند. مقاله با ارائه ی پیامدهایی برای طراحی برنامه ی درسی، تربیت معلم و سیاست گذاری کلان در جمهوری اسلامی ایران به پایان می رسد.

کلیدواژه ها:

ضریب هوشی (IQ) ، ضریب هوش مصنوعی (AIQ) ، سنجش شناختی ، سواد دیجیتال ، آموزش عالی ، روان سنجی