کاربرد هوش مصنوعی در آموزش ادبیات فارسی؛ فرصت ها، چالش ها و راهکارهای اجرایی برای دبیرستان های ایران

آموزش ادبیات فارسی در نظام آموزشی ایران، افزون بر انتقال دانش زبانی و ادبی، مسئولیت مهمی در شکل دهی هویت فرهنگی، تقویت تفکر انتقادی، پرورش ذوق هنری و انتقال ارزش های ملی و دینی بر عهده دارد. تغییر الگوهای یادگیری دانش آموزان، گسترش فناوری های نوین و ورود ابزارهای مبتنی بر هوش مصنوعی به محیط های آموزشی، فرصت های تازه ای را برای بازاندیشی در شیوه های آموزش این درس فراهم کرده است. هوش مصنوعی می تواند با تحلیل داده های آموزشی، شخصی سازی فرایند یادگیری، تولید محتوای آموزشی متناسب با نیاز فراگیران، ارائه بازخوردهای سریع و طراحی فعالیت های تعاملی، کیفیت آموزش ادبیات فارسی را ارتقا دهد. در مقابل، چالش هایی همچون کاهش خلاقیت نوشتاری، وابستگی بیش از اندازه به ابزارهای هوشمند، مسائل اخلاقی، حفظ اصالت آثار دانش آموزان، نابرابری در دسترسی به فناوری و کمبود مهارت دیجیتال معلمان نیز از موضوعاتی است که نیازمند بررسی دقیق است.هدف این پژوهش، تحلیل فرصت ها، چالش ها و ارائه راهکارهای اجرایی برای بهره گیری اثربخش از هوش مصنوعی در آموزش ادبیات فارسی در دبیرستان های ایران است. پژوهش حاضر با رویکرد توصیفی تحلیلی و مبتنی بر مطالعه اسناد، مقالات علمی، گزارش های پژوهشی و منابع معتبر داخلی و خارجی منتشرشده طی پنج سال اخیر انجام شده است. داده های گردآوری شده با روش تحلیل محتوای کیفی بررسی شدند و نتایج در قالب محورهای اصلی شامل ظرفیت های آموزشی، محدودیت ها و پیشنهادهای اجرایی طبقه بندی شدند.یافته های پژوهش نشان می دهد استفاده هدفمند از سامانه های هوش مصنوعی می تواند در آموزش آرایه های ادبی، دستور زبان، نگارش خلاق، تحلیل متون کلاسیک و معاصر، ارزشیابی تکوینی، طراحی فعالیت های مشارکتی و افزایش انگیزه یادگیری نقش موثری ایفا کند. همچنین مشخص شد که اثربخشی این فناوری به عواملی مانند توانمندسازی حرفه ای معلمان، تدوین سیاست های آموزشی، تولید محتوای بومی، رعایت اصول اخلاق پژوهش، سواد هوش مصنوعی و فراهم سازی زیرساخت های مناسب وابسته است. نتایج این مطالعه نشان می دهد که هوش مصنوعی نباید جایگزین معلم یا تعامل انسانی شود، بلکه لازم است به عنوان ابزاری مکمل در خدمت تحقق اهداف برنامه درسی ادبیات فارسی به کار گرفته شود. بر همین اساس، طراحی چارچوب ملی استفاده آموزشی از هوش مصنوعی، آموزش تخصصی دبیران ادبیات فارسی، تدوین دستورالعمل های اخلاقی و تولید ابزارهای بومی متناسب با فرهنگ و زبان فارسی از مهم ترین پیشنهادهای این پژوهش به شمار می روند.

کلیدواژه ها:

هوش مصنوعی ، آموزش ادبیات فارسی ، دبیرستان ، یادگیری شخصی سازی شده ، فناوری آموزشی ، نگارش خلاق ، ارزشیابی آموزشی ، آموزش هوشمند ، یادگیری دیجیتال ، برنامه درسی