بررسی نقش فرهنگ مدرسه، احساس تعلق، مشارکت آموزشی و جو روانی در ارتقای کیفیت آموزش و پرورش

نظام آموزش و پرورش به عنوان یکی از بنیادی ترین نهادهای اجتماعی، نقش تعیین کننده ای در توسعه سرمایه انسانی، رشد فرهنگی، ارتقای سرمایه اجتماعی و تحقق توسعه پایدار هر جامعه ایفا می کند. کیفیت آموزش و پرورش نه تنها بر میزان یادگیری و موفقیت تحصیلی دانش آموزان اثرگذار است، بلکه بر شکل گیری شخصیت، هویت اجتماعی، مهارت های زندگی، مسئولیت پذیری، خلاقیت، نوآوری و آمادگی نسل آینده برای حضور موثر در جامعه نیز تاثیر مستقیم دارد. در دهه های اخیر، رویکردهای سنتی که کیفیت آموزش را صرفا بر اساس امکانات فیزیکی مدارس، محتوای کتاب های درسی یا عملکرد معلمان ارزیابی می کردند، جای خود را به دیدگاه های جامع تر داده اند؛ دیدگاه هایی که عوامل انسانی، روان شناختی، اجتماعی و فرهنگی را نیز از مهم ترین مولفه های ارتقای کیفیت نظام آموزشی می دانند. بر همین اساس، پژوهشگران حوزه تعلیم و تربیت معتقدند که کیفیت واقعی آموزش زمانی تحقق می یابد که مدرسه علاوه بر انتقال دانش، محیطی ایمن، حمایتگر، پویا و انگیزه بخش برای رشد همه جانبه دانش آموزان فراهم آورد. در این میان، فرهنگ مدرسه یکی از مهم ترین مولفه هایی است که می تواند بر تمامی ابعاد عملکرد آموزشی اثرگذار باشد. فرهنگ مدرسه مجموعه ای از ارزش ها، باورها، هنجارها، انتظارات، نگرش ها، شیوه های تعامل و الگوهای رفتاری است که در طول زمان میان مدیران، معلمان، دانش آموزان و سایر اعضای مدرسه شکل گرفته و به عنوان هویت مشترک مدرسه شناخته می شود. فرهنگی که در آن احترام متقابل، مسئولیت پذیری، همکاری، اعتماد، عدالت، یادگیری مستمر، مشارکت و نوآوری مورد تاکید قرار گیرد، زمینه لازم را برای رشد فردی و اجتماعی دانش آموزان فراهم می سازد. در مقابل، مدارس دارای فرهنگ سازمانی ضعیف معمولا با مشکلاتی نظیر کاهش انگیزه، افت تحصیلی، تعارضات بین فردی، بی تفاوتی نسبت به یادگیری و کاهش اثربخشی آموزشی مواجه هستند. از این رو بسیاری از صاحب نظران، فرهنگ مدرسه را زیربنای موفقیت تمامی برنامه های آموزشی و تربیتی می دانند. در این پژوهش که به شیوه مروری و با مطالعه کتابخانه ای و مراجعه به مقاله ها و تحقیق های چاپ شده و مطالب دیجیتالی گرد آوری شده است و سعی بر آن شده که به بررسی نقش فرهنگ مدرسه، احساس تعلق، مشارکت آموزشی و جو روانی در ارتقای کیفیت آموزش و پرورش پرداخته شود. نتایج به دست آمده حاکی از آن است که فرهنگ مدرسه، احساس تعلق، مشارکت آموزشی و جو روانی از مهم ترین عوامل موثر بر ارتقای کیفیت آموزش و پرورش به شمار می روند. ایجاد محیطی مبتنی بر اعتماد، احترام، امنیت روانی و مشارکت فعال، موجب افزایش انگیزش، یادگیری عمیق، رضایت تحصیلی و رشد همه جانبه دانش آموزان و معلمان می شود؛ بنابراین توجه هم زمان به این مولفه ها می تواند زمینه شکل گیری مدارس اثربخش، پویا و یادگیرنده را فراهم آورد.

کلیدواژه ها:

فرهنگ مدرسه ، احساس تعلق ، مشارکت آموزشی ، جوروانی ، آموزش و پرورش