بررسی رابطه سواد رسانه ای، سواد دیجیتال، خودکنترلی و آگاهی روان شناختی با پیشگیری از آسیب های اجتماعی دانش آموزان

در دهه های اخیر، گسترش فناوری های اطلاعاتی و ارتباطی، توسعه اینترنت، فراگیری شبکه های اجتماعی، رشد رسانه های دیجیتال و دسترسی آسان دانش آموزان به انواع ابزارهای هوشمند، شیوه زندگی، یادگیری، ارتباطات اجتماعی و الگوهای رفتاری نسل جدید را به طور اساسی دگرگون کرده است. کودکان و نوجوانان امروز در محیطی رشد می کنند که بخش قابل توجهی از تعاملات، آموزش ها، سرگرمی ها و حتی شکل گیری نگرش ها و ارزش های آنان در فضای مجازی و رسانه های دیجیتال اتفاق می افتد. این تحولات، اگرچه فرصت های بی نظیری برای یادگیری، توسعه مهارت ها، افزایش دسترسی به دانش و تعاملات جهانی فراهم ساخته اند، اما همزمان زمینه ساز شکل گیری انواع آسیب های اجتماعی، فرهنگی، اخلاقی و روان شناختی نیز شده اند. به همین دلیل، نظام های آموزشی در سراسر جهان بیش از گذشته بر آموزش مهارت های زندگی، ارتقای سواد رسانه ای و دیجیتال، تقویت خودکنترلی و افزایش آگاهی روان شناختی دانش آموزان به عنوان راهکارهایی برای کاهش آسیب های اجتماعی تاکید می کنند. آسیب های اجتماعی در میان دانش آموزان امروزه صرفا به رفتارهای سنتی نظیر خشونت، بزهکاری، فرار از مدرسه یا مصرف مواد محدود نمی شود، بلکه ابعاد جدیدی همچون اعتیاد به اینترنت، وابستگی به شبکه های اجتماعی، قلدری سایبری، مزاحمت های اینترنتی، انتشار اطلاعات شخصی، مواجهه با محتوای نامناسب، شایعات، اخبار جعلی، سوءاستفاده های اینترنتی، انزوای اجتماعی، کاهش تعاملات خانوادگی، افت تحصیلی، مشکلات هویتی، اضطراب، افسردگی و کاهش سلامت روان را نیز در بر می گیرد. این آسیب ها به دلیل پیچیدگی فضای رسانه ای و دیجیتال، به تدریج و گاه بدون آنکه دانش آموز یا خانواده متوجه شوند، بر ابعاد مختلف رشد فردی و اجتماعی نوجوانان اثر گذاشته و پیامدهای بلندمدتی برای آینده آنان ایجاد می کند. در این پژوهش که به شیوه مروری و با مطالعه کتابخانه ای و مراجعه به مقاله ها و تحقیق های چاپ شده و مطالب دیجیتالی گرد آوری شده است و سعی بر آن شده که به بررسی رابطه سواد رسانه ای، سواد دیجیتال، خودکنترلی و آگاهی روان شناختی با پیشگیری از آسیب های اجتماعی دانش آموزان پرداخته شود. نتایج به دست آمده حاکی از آن است که سواد رسانه ای، سواد دیجیتال، خودکنترلی و آگاهی روان شناختی به عنوان چهار عامل مکمل و تاثیرگذار، نقش اساسی در پیشگیری از آسیب های اجتماعی دانش آموزان دارند و تقویت هم زمان این مولفه ها می تواند زمینه ارتقای سلامت روان، تصمیم گیری آگاهانه، استفاده ایمن از فضای مجازی و کاهش رفتارهای پرخطر را فراهم سازد. ازاین رو، برنامه ریزی آموزشی و تربیتی مدارس با مشارکت خانواده و سایر نهادهای فرهنگی برای توسعه این مهارت ها، ضرورتی انکارناپذیر در تربیت نسلی آگاه، مسئول و مقاوم در برابر آسیب های اجتماعی است.

کلیدواژه ها:

سواد رسانه ای ، سواد دیجیتال ، خودکنترلی ، آگاهی روان شناختی ، آسیب اجتماعی