بررسی نقش هوش هیجانی، خودتنظیمی و انگیزش در یادگیری موثر دانش آموزان

در دنیای امروز که نظام های آموزشی با تحولات گسترده علمی، فناوری و اجتماعی روبه رو هستند، صرف انتقال دانش و اطلاعات دیگر به عنوان هدف اصلی آموزش تلقی نمی شود؛ بلکه پرورش دانش آموزانی توانمند، خودراهبر، خلاق و دارای مهارت های شناختی، هیجانی و اجتماعی به یکی از مهم ترین رسالت های آموزش وپرورش تبدیل شده است. یادگیری موثر، فرایندی پویا، فعال و چندبعدی است که تنها به توانایی های شناختی محدود نمی شود، بلکه تحت تاثیر عوامل روان شناختی، هیجانی، انگیزشی و محیطی قرار دارد. پژوهش های نوین در حوزه روان شناسی تربیتی نشان داده اند که موفقیت تحصیلی و کیفیت یادگیری دانش آموزان، بیش از آنکه به بهره هوشی وابسته باشد، از تعامل مجموعه ای از مولفه های فردی از جمله هوش هیجانی، خودتنظیمی و انگیزش تاثیر می پذیرد. این متغیرها نه تنها زمینه ساز افزایش عملکرد تحصیلی هستند، بلکه در شکل گیری شخصیت، ارتقای سلامت روان، توسعه مهارت های اجتماعی و افزایش توانایی دانش آموزان در مواجهه با چالش های آموزشی نیز نقش تعیین کننده ای ایفا می کنند. در دهه های اخیر، رویکردهای سنتی آموزش که بر انتقال یک سویه اطلاعات و حفظ مطالب تاکید داشتند، جای خود را به رویکردهای یادگیرنده محور داده اند؛ رویکردهایی که در آن ها دانش آموز به عنوان عامل اصلی یادگیری شناخته می شود و توانایی مدیریت فرایند یادگیری، کنترل هیجانات، برنامه ریزی، هدف گذاری و حفظ انگیزه اهمیت ویژه ای پیدا کرده است. در چنین شرایطی، موفقیت تحصیلی دیگر تنها نتیجه برخورداری از استعدادهای شناختی نیست، بلکه میزان توانایی فرد در مدیریت احساسات، تنظیم رفتارها و حفظ انگیزه برای دستیابی به اهداف آموزشی نیز از عوامل اساسی موفقیت محسوب می شود. به همین دلیل، پژوهشگران علوم تربیتی و روان شناسی بر این باورند که کیفیت یادگیری زمانی به حداکثر می رسد که ابعاد شناختی، عاطفی و انگیزشی به صورت همزمان مورد توجه قرار گیرند. در این پژوهش که به شیوه مروری و با مطالعه کتابخانه ای و مراجعه به مقاله ها و تحقیق های چاپ شده و مطالب دیجیتالی گرد آوری شده است و سعی بر آن شده که به بررسی نقش هوش هیجانی، خودتنظیمی و انگیزش در یادگیری موثر دانش آموزان پرداخته شود. نتایج به دست آمده حاکی از آن است که هوش هیجانی، خودتنظیمی و انگیزش از مهم ترین عوامل موثر بر یادگیری موثر دانش آموزان هستند و تعامل سازنده این سه مولفه می تواند موجب افزایش کیفیت یادگیری، پیشرفت تحصیلی، مسئولیت پذیری، پایداری در یادگیری و رشد همه جانبه دانش آموزان شود. از این رو، توجه هم زمان به تقویت این مهارت ها در برنامه های آموزشی مدارس و فرایند تدریس، گامی اساسی در ارتقای کیفیت نظام تعلیم و تربیت و پرورش یادگیرندگانی توانمند، مستقل و باانگیزه خواهد بود.

کلیدواژه ها:

هوش هیجانی ، خودتنظیمی ، انگیزش ، یادگیری موثر ، دانش آموزان