الگوی همکاری مدارس ابتدایی و دهیاری ها در توسعه سرمایه اجتماعی روستا

سرمایه اجتماعی یکی از مهم ترین مولفه های توسعه پایدار روستایی به شمار می رود و نقش تعیین کننده ای در افزایش مشارکت مردمی، اعتماد اجتماعی، انسجام محلی، مسئولیت پذیری شهروندان و ارتقای کیفیت زندگی روستاییان دارد. در دهه های اخیر، پژوهشگران حوزه توسعه روستایی بر این باورند که توسعه صرفا به ایجاد زیرساخت های فیزیکی محدود نمی شود، بلکه توسعه واقعی زمانی تحقق می یابد که میان نهادهای اجتماعی، فرهنگی و مدیریتی ارتباطی موثر، مستمر و هدفمند برقرار شود. در این میان، مدرسه ابتدایی به عنوان نخستین نهاد رسمی تربیتی و دهیاری به عنوان مهم ترین نهاد مدیریت محلی، از ظرفیت های گسترده ای برای ایجاد و تقویت سرمایه اجتماعی در روستا برخوردار هستند. با این حال، در بسیاری از روستاهای کشور، همکاری میان این دو نهاد محدود به فعالیت های مقطعی و مناسبت محور بوده و فاقد یک الگوی منسجم، نظام مند و پایدار است. این وضعیت سبب شده است که بسیاری از ظرفیت های موجود در زمینه آموزش شهروندی، مشارکت اجتماعی، حفظ محیط زیست، مسئولیت پذیری دانش آموزان، توسعه فرهنگی، ارتقای مهارت های زندگی و افزایش مشارکت خانواده ها به درستی مورد استفاده قرار نگیرد.پژوهش حاضر با هدف طراحی و تبیین الگوی همکاری مدارس ابتدایی و دهیاری ها در توسعه سرمایه اجتماعی روستا انجام شده است. این پژوهش از نوع توصیفی تحلیلی بوده و با استفاده از مطالعات کتابخانه ای، بررسی اسناد، تحلیل پژوهش های داخلی و خارجی و بهره گیری از دیدگاه های نظری مرتبط با سرمایه اجتماعی، توسعه روستایی و مشارکت اجتماعی تدوین شده است. در این پژوهش تلاش شده است ابعاد مختلف همکاری مدرسه و دهیاری شامل برنامه ریزی مشترک، مشارکت خانواده ها، آموزش شهروندی، فعالیت های فرهنگی، حفاظت از محیط زیست، مسئولیت اجتماعی، مشارکت داوطلبانه، شبکه سازی اجتماعی، توانمندسازی کودکان و نوجوانان، تقویت اعتماد عمومی، تعامل بین نسلی و افزایش سرمایه انسانی مورد بررسی قرار گیرد.نتایج بررسی ها نشان می دهد که هرچه سطح تعامل و همکاری میان مدارس ابتدایی و دهیاری ها افزایش یابد، میزان اعتماد اجتماعی، مشارکت عمومی، احساس تعلق به روستا، مسئولیت پذیری شهروندان، همبستگی اجتماعی و مشارکت خانواده ها نیز افزایش خواهد یافت. همچنین اجرای برنامه های مشترک فرهنگی، آموزشی، زیست محیطی، ورزشی و اجتماعی موجب ارتقای سرمایه اجتماعی پیوندی، ارتباطی و نهادی در سطح روستا می شود. یافته ها بیانگر آن است که ایجاد شورای مشترک همکاری مدرسه و دهیاری، تدوین برنامه سالانه مشترک، استفاده از ظرفیت شوراهای دانش آموزی، مشارکت والدین، بهره گیری از معلمان به عنوان تسهیل گر توسعه محلی و آموزش مهارت های شهروندی الگو محسوب می شوند.در نهایت، پژوهش حاضر تاکید می کند که توسعه سرمایه اجتماعی بدون مشارکت فعال نهادهای محلی امکان پذیر نیست و مدارس ابتدایی و دهیاری ها می توانند به عنوان دو بازوی اصلی توسعه فرهنگی و اجتماعی روستا، نقش تعیین کننده ای در تحقق توسعه پایدار، افزایش مشارکت مردمی و ارتقای کیفیت زندگی روستاییان ایفا کنند.

کلیدواژه ها:

سرمایه اجتماعی ، مدرسه ابتدایی ، دهیاری ، توسعه روستایی ، همکاری بین نهادی ، مدیریت محلی