تحلیل راهبردی بازآفرینی شهری پایدار بافت های تاریخی با رویکرد توسعه گردشگری (مطالعه موردی: شهر مراغه)

مقدمه: بافت های تاریخی شهرها با وجود برخورداری از ارزش های منحصربفرد و ظرفیت های بالقوه در توسعه گردشگری، در اثر فرسودگی و ناکارآمدی عملکردی با افت جایگاه خود در ساختار شهری مواجه شده اند؛ ازاین رو، می بایست به بازآفرینی شهری این بافت ها با رویکرد توسعه گردشگری توجه ویژه گردد. هدف پژوهش تحلیل و تعیین وضعیت بازآفرینی شهری پایدار بافت های تاریخی با رویکرد توسعه گردشگری در شهر مراغه است.مواد و روش ها: پژوهش از نوع کاربردی و روش آن توصیفی-تحلیلی می باشد که ضمن تعیین جایگاه بازآفرینی شهری پایدار بافت های تاریخی با رویکرد توسعه گردشگری در شهر مراغه، نقاط قوت، ضعف، فرصت و تهدید آن در مدل SWOT ارائه شده است. با استفاده از مدل SWOT در قالب یک رویکرد استراتژیک علاوه بر شناسایی نقاط قوت و ضعف درونی و نیز فرصت ها و تهدیدهای بیرونی، موقعیت شهر مراغه از نظر بازآفرینی شهری پایدار بافت های تاریخی با رویکرد توسعه گردشگری در میان چهار موقعیت تهاجمی، محافظه کارانه، تدافعی و رقابتی مشخص شده است. در مرحله مطالعات کتابخانه ای، از منابع معتبر داخلی و خارجی برای تکمیل بخش های نظری پژوهش استفاده شده و در مرحله میدانی اطلاعات از کارشناسان، نخبگان و مدیران حوزه شهری با تدوین پرسشنامه به دست آمد. جامعه آماری پژوهش کارشناسان، نخبگان و مدیران حوزه شهری مراغه می باشد، با توجه به گسترده بودن حجم جامعه آماری، حجم نمونه نیز با استفاده از روش نمونه گیری تصادفی، ۲۳۰ نفر تعیین شد. روایی پرسش نامه با استفاده از روش روایی صوری تعیین گردید و برای سنجش پایایی پرسش نامه نیز از روش ضریب آلفای کرنباخ استفاده شده است.نتایج و بحث: در میان تمامی قوت های ارائه شده بیشترین و کمترین امتیاز به ترتیب مربوط به تاریخچه غنی و آثار باستانی متنوع و  هماهنگی میان ویژگی های فرهنگی در بافت تاریخی می باشد و در میان تمامی ضعف های ارائه شده بیشترین و کمترین امتیاز به ترتیب مربوط به نگهداری نامناسب بناهای تاریخی و دفع غیر اصولی پسماند منازل در بافت تاریخی است. یافته های حاصل از تحلیل عوامل بیرونی بازآفرینی شهری پایدار بافت های تاریخی شهر مراغه نشان می دهد که در میان تمامی فرصت های ارائه شده بیشترین و کمترین امتیاز به ترتیب مربوط امکان تبدیل بافت تاریخی مراغه به یکی از قطب های گردشگری و امکان برگزاری جشنواره های فرهنگی به صورت مجازی در بافت تاریخی می باشد و در میان تمامی تهدیدهای ارائه شده بیشترین و کمترین امتیاز به ترتیب مربوط به ادامه روند تخریب و فرسایش فضاهای ارزشمند بافت تاریخی به دلیل مشکلات مدیریتی و نبود پشتوانه قانونی برای بهره گیری از فناوری های نوین در بافت تاریخی است. یافته های حاصل از تحلیل ماتریس ارزیابی عوامل درونی-بیرونی نشان می دهد که بازآفرینی شهری پایدار بافت های تاریخی شهر مراغه با رویکرد توسعه گردشگری در موقعیتی نامطلوب قرار دارد.نتیجه گیری: می بایست راهبردهای تدافعی نظیر تامین بودجه برای مرمت و نگهداری بناها و حذف مقررات دست و پاگیر در توسعه زیرساخت های گردشگری در بافت تاریخی برای ورود بیشتر سرمایه گذاران و گردشگران؛ بهره برداری از فضاهای فاقد فعالیت بافت تاریخی برای رفع کمبود کاربری های مورد نیاز به ویژه کاربری های مرتبط با گردشگری (گذران اوقات فراغت، کاربری های تفریحی و اقامتی)؛ مرمت عناصر شاخص، بازارها، راسته ها و گذرهای بافت تاریخی و جلوگیری از افزایش ناهنجاری های اجتماعی و دخل و تصرف؛ ساماندهی شبکه حمل و نقل در بافت تاریخی با تاکید بر شبکه حمل و نقل عمومی؛ افزایش اطلاع رسانی، تبلیغات و آموزش در خصوص اماکن تاریخی شهر مراغه، فرهنگی و صنایع محلی با برگزاری رویدادهای فرهنگی، همایش ها، دورهمی ها و استفاده از شبکه های اجتماعی برای گسترش گردشگری، جذب سرمایه و افزایش صادرات صنایع دستی و فرهنگی و استفاده از اراضی یا ساختمان های متروکه نزدیک بافت تاریخی برای ساخت سرویس های بهداشتی و مراکز بهداشت و جمع آوری زباله ها برای جلوگیری از آلودگی محیطی و کاهش زیبایی بصری مورد توجه قرار بگیرد.

کلیدواژه ها:

بازآفرینی شهری ، بافت تاریخی ، گردشگری شهری ، شهر مراغه