ارزیابی و تحلیل میزان خودکفایی اقتصادی-اجتماعی محله ای (مورد: محله سراب، شهر مشهد)

مقدمه: خودکفایی محله ای موضوعی است که طی سال های اخیر در کانون توجهات قرار گرفته است اما واقعیت های نظام شهری نشان می دهد که در سایه توسعه اقتصادهای کلان و عمدتا مبادله ای؛ ساختار اقتصادی-اجتماعی محلات نیز دچار دگرگونی و حتی فروپاشی شده، بگونه ای که محلات وابسته جایگزین محلات خودبسنده و خودکفا شده اند و استقلال اقتصادی-اجتماعی محلات در حال از بین رفتن است. بر همین اساس این پژوهش با هدف بررسی میزان خودکفایی محله ای در یکی از محلات قدیمی شهر مشهد (محله سراب) در ابعاد اقتصادی و اجتماعی است.مواد و روش ها: روش تحقیق این پژوهش توصیفی-تحلیلی بوده و ماهیتی کاربردی-توسعه ای دارد. گردآوری داده ها از طریق روش های اسنادی و میدانی انجام شده است. مطالعات اسنادی شامل بررسی مبانی نظری و پژوهش های پیشین مرتبط با خودکفایی محله ای بوده، در حالی که مطالعات میدانی بر اساس پرسشنامه های توزیع شده میان ساکنان محله سراب انجام گرفته است. جامعه آماری پژوهش را ساکنان محله تشکیل داده اند و حجم نمونه شامل ۱۰۰ نفر بوده که با استفاده از روش نمونه گیری سهمیه ای غیرتصادفی انتخاب شدند. پس از جمع آوری پرسشنامه ها، داده ها با استفاده از روش های آماری توصیفی و استنباطی مورد تجزیه و تحلیل قرار گرفتند. در بخش توصیفی، اطلاعات جمعیت شناختی پاسخ دهندگان ارائه شد و میانگین امتیاز هر یک از گویه های پرسشنامه بر اساس طیف پنج درجه ای لیکرت از ۱ تا ۵ برای ارزیابی میزان خودکفایی محله ای محاسبه گردید. در بخش استنباطی نیز از آزمون t تک نمونه ای مستقل برای بررسی معناداری تفاوت بین میانگین های به دست آمده و سطح متوسط مورد انتظار استفاده شد.نتایج و بحث: مقایسه خودکفایی محله ای در بعد اقتصادی و اجتماعی محله سراب نشان می دهد که عملکرد بعد اقتصادی بسیار مطلوب تر از بعد اجتماعی است و میانگین آن ۳.۵۲ در مقابل ۳.۰۸ است. شایان ذکر است در هر دو بعد، امتیازات بدست آمده در سطح "تا حدوی مطلوب" برآورد می شود با این تفاوت که در بعد اجتماعی بسیار به حد نامطلوب نزدیک است. در مجموع میزان خودکفایی محله سراب با امتیاز ۳.۳۰ برآورد می شود که مطابق با طیف پنج گزینه ای لیکرت در سطح متوسط تا نسبتا مطلوب قابل ارزیابی است.نتیجه گیری: خودکفایی اقتصادی محله در سطوح مورد مطالعه حفظ شده و اهمیت آن برای توسعه محله ای بخصوص در شراطی که شهرها با بحران های اقتصادی روبرو هستند برجسته تر است اما در بعد اجتماعی که کمتر مورد توجه پژوهشگران و محققان بوده، چالش های فراوانی برای ساکنان ایجاد شده و در آینده ممکن است زنجیره ای از چالش های فرهنگی، ترافیکی و حتی اقتصادی به سبب عدم خودکفایی محله ای در بعد اجتماعی برای کل محله ایجاد شود زیرا فضای زیست اجتماعی جای خود را به فضای کار خواهد داد و محله به فضایی برای کسب وکار تبدیل خواهد شد که حجم جابجایی جمعیت در طول روز به سبب رونق اقتصادی افزایش می یابد و رونق و شادابی آن در طول شب از بین می رود زیرا کارکرد اجتماعی خود را از دست داده است. در نهایت جهت افزایش خودکفایی اقتصادی-اجتماعی محله پیشنهاداتی همچون افزایش سرانه کاربری های اجتماعی-فرهنگی همچون فرهنگسرا، خانه کودگ، آموزشگاه های متناسب با نیاز ساکنان و ... و حمایت از مشاغل سنتی توسط نهادهای متولی با توسعه و افزایش مجوزها و پروانه ها  موثر بر تاسیس کسب و کارهای جدید، حفظ استاندارها و ایجاد محیط کسب و کار سالم و تقویت زیرساخت ها بیان شده است.

کلیدواژه ها:

خودکفایی محله ، توسعه اقتصادی ، توسعه اجتماعی ، محله سراب