<span lang="FA">تحلیلی بر فروپاشی زمان دکارتی در درام مدرن: از تردید هملت تا تباهی گودو

این پژوهش با هدف تبیین نقش مفهوم دکارتی زمان در شکل گیری بحران کنش و پی رنگ در درام مدرن، به واکاوی دگرگونی بنیان های زمانی این گونه نمایشی می پردازد. مسئله مرکزی آن است که چگونه درک دکارتی از زمان- به مثابه کمیتی ذهنی، انفصالی و فاقد استمرار درونی- موجب می شود پیوند سنتی میان آگاهی، علیت و کنش سست شود و امکان پذیری ساختار منسجم پی رنگ به چالش کشیده شود. پژوهش حاضر با اتخاذ رویکردی کیفی و روشی توصیفی – تحلیلی می کوشد نشان دهد چنین برداشتی از زمان صرفا پیامدی متافیزیکی یا معرفت شناختی ندارد، بلکه در سطح ساختارهای فرمی درام نیز اثرگذار است و بنیان های زمانی درام کلاسیک را به چالش می کشد. لذا، برای بررسی این مسئله، ابتدا تلقی دکارت از زمان بر اساس متون اصلی او و در پیوند با مفاهیمی چون دیرند، خلق مدام و انفصال آنات بازسازی می شود تا چارچوب نظری تحلیل فراهم آید. در ادامه، این چارچوب به مثابه افق مفهومی خوانش در تحلیل دو مطالعه موردی، یعنی نمایشنامه های هملت اثر ویلیام شکسپیر و در انتظار گودو اثر ساموئل بکت، به کار گرفته می شود. نتایج نشان می دهد که در هملت با متنی آستانه ای مواجه ایم که در آن زمان هنوز به طور کامل فرو نریخته است، اما دیگر قادر به تضمین ضرورت کنش دراماتیک نیست و تعلیق های مکرر و گسست میان اندیشه و عمل از تزلزل انتظام زمانی پی رنگ حکایت دارند. در در انتظار گودو این بحران به صورتی رادیکال تر آشکار می شود؛ جایی که تضعیف استمرار و جهت مندی زمان، کنش نمایشی را به انتظار و تکرار بدل می کند و امکان شکل گیری پی رنگ را با اختلال مواجه می سازد. از این منظر، مقایسه این دو متن امکان مشاهده مسیری را فراهم می کند که در آن تزلزل در انسجام زمانی به بحرانی بنیادین در سازمان دراماتیک می انجامد. بر این مبنا، پژوهش حاضر نشان می دهد که گذار از هملت به در انتظار گودو را می توان به منزله گذار از تردید در زمان به تباهی آن فهم کرد. درام مدرن، در این خوانش، نه صرفا بازتاب بحران معنا یا سوژه، بلکه عرصه ای است که در آن فروپاشی بنیان های فلسفی زمان به صورت فرمی و ساختاری متجلی می شود؛ آن قسم از فروپاشی که درنهایت، امکان پی رنگ را نه از بیرون، بلکه از درون منتفی می سازد.

کلیدواژه ها:

زمان دکارتی ، درام مدرن ، هملت ، در انتظار گودو ، فروپاشی پیرنگ