مسئله انسان اضافی در دولت پریبندال: مطالعه موردی روستای سلمانیه-اردوگاه در قلعه گنج کرمان

زمینه و هدف: این مقاله به بررسی شکل گیری «انسان اضافی» در بستر دولت پریبندال در ایران می پردازد و روستای سلمانیه–اردوگاه در شهرستان قلعه گنج استان کرمان را به عنوان مطالعه موردی تحلیل می کند. پژوهش با تکیه بر رهیافت جامعه شناسی اقتصادی و اقتصاد سیاسی، و با بهره گیری از مفاهیم پاتریمونیالیسم و پریبندالیسم (وبر و جوزف)، فک شدگی اقتصاد (پولانی) و نظریه دولت، میدان و عادت واره (بوردیو)، به بررسی نحوه مداخله دولت و پیامدهای آن بر ساختارهای معیشتی، اخلاق اقتصادی و روابط اجتماعی محلی می پردازد.روش و داده ها: روش تحقیق مردم نگاری انتقادی است و داده ها از طریق مشاهدهات میدانی پژوهشگران از ده سال حضور نامنظم در منطقه و مصاحبه های عمیق نیمه ساختاریافته با ۲۰ نفر از ساکنان روستا در سال ۱۴۰۳ گردآوری شده و تحلیل شده اند.یافته ها: یافته ها نشان می دهد که امتداد منطق پریبندالی دولت در قالب شبکه های حامی–پیرو، پروژه های عمرانی و اقتصادی رانتی، و سیاست های ناهماهنگ منابع طبیعی و کشاورزی، به فروپاشی سامان اجتماعی–اقتصادی پیشین، تضعیف همبستگی اجتماعی و حرکت به سوی فک شدگی اقتصاد منجر شده است. در این فرایند، اخلاق اقتصادی جدیدی مبتنی بر فردی شدن، تفوق ارزش پول، مهارت محوری ابزاری و ایده «خواستن و تلاش فردی» شکل گرفته است. بحث و نتیجه گیری: نتیجه این تحولات، شکل گیری گروهی از کنشگران «رهاشده» است که به دلیل فقدان سرمایه های اقتصادی، اجتماعی و نهادی، از دسترسی به منابع و فرصت ها بازمانده و به «انسان های اضافی» بدل شده اند. مقاله نشان می دهد که مسئله انسان اضافی قابل تقلیل به سوء مدیریت نیست و دست کم در این مورد خاص ناشی از الگوی ساختاری تلاقی پریبندالیسم و سیاست های اقتصادی مسلط در ایران معاصر است.

کلیدواژه ها:

دولت پریبندال ، انسان اضافی ، اخلاق اقتصادی ، فک شدگی اقتصاد ، قلعه گنج