الگوی چندسطحی از تضادهای اجتماعی دین محور در کردستان

زمینه و هدف: با وجود تاکید بخش عمده ای از ادبیات جامعه شناسی بر نقش انسجام بخش دین، شواهد نشان می دهد که دین در برخی زمینه های اجتماعی می تواند در شکل گیری، تشدید و تداوم تضادهای اجتماعی نیز نقش آفرین باشد. استان کردستان، به دلیل تنوع مذهبی، قومی و سیاسی، بستری مناسب برای مطالعه این پدیده به شمار می رود. از این رو، پژوهش حاضر با هدف تحلیل الگوی چندسطحی کنش دینی در شکل گیری و بازتولید تضادهای اجتماعی در کردستان طی نیم قرن اخیر انجام شده است.روش و داده ها: با بهره گیری از رویکرد برساخت گرایانه و روش کیفی ترکیبی (تحلیل تاریخی، تاریخ شفاهی و قوم نگاری)، داده ها از طریق ۵۴ مصاحبه عمیق، مشاهده مشارکتی در محافل مذهبی و بررسی اسناد اجتماعی گردآوری و به شیوه پدیدارشناختی تحلیل شدند.یافته ها: یافته ها نشان می دهد دین در سه سطح اجتماعی کارکردهای متمایز اما به هم پیوسته ای در تولید تضاد دارد. در سطح خرد، دین به مثابه «دانش عملی زیسته» عمل کرده و از طریق تفاوت در تفسیر مناسک و ارزش ها، هم منشا تضاد های روزمره و هم سازوکار میانجی گری و حل اختلاف است. در سطح میانه، شبکه ها و جماعت های مذهبی با تثبیت مرزهای هویتی و ادعای انحصار تفسیر دینی، تضادها را نهادینه و بازتولید می کنند و منازعه را به بخشی پایدار از روابط اجتماعی بدل می سازند. در سطح کلان، دین به زبان نمادین بیان تعارض های سیاسی، قومی و ایدئولوژیک تبدیل شده و چارچوب مشروعیت بخش برای صورت بندی این تعارض ها فراهم می آورد. بحث و نتیجه گیری: نتایج نشان می دهد که دین نه صرفا عامل انسجام یا تعارض، بلکه سازوکاری چندلایه است که بسته به زمینه، می تواند تولیدکننده، تشدیدکننده، تداوم بخش یا حل کننده تضادهای اجتماعی باشد؛ ازاین رو تحلیل منازعات دینی تنها در پرتو پیوند هم زمان این سه سطح امکان پذیر است.

کلیدواژه ها:

کنش دینی ، تضاد اجتماعی ، انسجام اجتماعی ، کردستان ، بازتولید منازعه