مرور قلمرو مطالعات اوباشگری در فوتبال ایران

مقدمه: پژوهش حاضر با هدف مرور قلمرو مطالعات انجام شده درباره پدیده اوباشگری در فوتبال ایران انجام شده است. اوباشگری یا هولیگانیسم به رفتارهای خشونت آمیز، پرخاشگرانه و تخریب گرانه تماشاگران فوتبال اطلاق می شود که در قالب کنشهای جمعی سازمان نیافته بروز می یابد. با وجود تعدد مطالعات داخلی، تاکنون مرور جامعی برای تحلیل روندهای نظری و روش شناختی این حوزه صورت نگرفته است. روش: مطالعه حاضر در قالب مرور قلمرو بر اساس دستورالعمل پریزما (۲۰۲۰) طراحی و اجرا شد. جست وجوی نظام مند در پایگاههای فارسی زبان در بازه زمانی ۱۳۸۰ تا ۱۴۰۳ انجام گرفت. پس از غربالگری، ارزیابی کیفیت با چک لیست ابزار ارزیابی کیفیت پژوهشهای دارای روش آمیخته (۲۰۱۸) صورت پذیرفت و درمجموع ۵۰ مقاله واجد شرایط وارد تحلیل نهایی شدند. داده ها با روش تحلیل تماتیک–تطبیقی موردبررسی قرار گرفتند تا روندها، طبقه بندیهای مفهومی و الگوهای نظری موجود ترسیم شود. یافته ها: نتایج نشان داد بیشتر پژوهشهای ایرانی بر پایه پارادایم اثبات گرایی (۷۰ درصد) و با رویکرد کمی (۶۴ درصد) انجام شده اند. از میان چارچوبهای نظری، نظریه های جامعه شناختی (۲۰ درصد) و نظریه ناکامی–پرخاشگری (۱۶ درصد) بیشترین کاربرد را داشته اند. بیشترین تمرکز پژوهشها بر عوامل اجتماعی (۳۰ درصد) و روان شناختی (۲۰ درصد) بوده است و هیجانات کاذب به عنوان متغیر میانجی پرتکرار گزارش شده است. در مقابل، ابعاد نهادی، فرهنگی و رسانه ای در اغلب پژوهشها نادیده گرفته شده اند. بحث: یافته های این مرور نشان می دهد که ادبیات اوباشگری در ایران بیشتر بر تبیینهای فردی و رفتاری متمرکز بوده و به ابعاد ساختاری، فرهنگی و نهادی کمتر توجه کرده است. ازاین رو، فهم جامع این پدیده مستلزم بهره گیری از رویکردی میان رشته ای است که عوامل اجتماعی، روان شناختی، رسانه ای و نهادی را به صورت توامان مدنظر قرار دهد. همچنین، توسعه پژوهشهای کیفی، تفسیری و سیاست محور می تواند به شناخت عمیق تر سازوکارهای شکل گیری خشونت ورزشی و طراحی راهبردهای موثرتر برای پیشگیری و مدیریت آن کمک کند.

کلیدواژه ها:

Football hooliganism ، scoping review ، spectator behavior ، frustration–aggression theory ، Iran. ، اوباشگری ، فوتبال ، مرور نظام مند ، رفتار تماشاگران ، نظریه ناکامی–پرخاشگری