از فراغت تا فردیت: مطالعه ی کیفی تاثیر سبک های گذران اوقات فراغت بر سلامت روان و روابط اجتماعی و فرهنگی دختران نوجوان

در عصر دیجیتال، مفهوم «فراغت» در میان دختران نوجوان ایرانی دچار بازتعریف اساسی شده است. درحالی که در سنت اسلامی و فرهنگ ایرانی، فراغت به عنوان زمانی برای خودسازی، تامل و تحکیم روابط خانوادگی شناخته می شد، گسترش فناوری های دیجیتال، محدودیت های جنسیتی و تغییرات فرهنگی، معنای تازه ای از فراغت را شکل داده اند. هدف این پژوهش واکاوی کیفی نحوه تجربه و بازتعریف فراغت در میان دختران نوجوان شهری است. داده ها از طریق مصاحبه های نیمه ساختاریافته با ۱۷ دختر ۱۳ تا ۱۸ ساله در تهران گردآوری و با روش تحلیل تماتیک (کدگذاری باز، محوری و انتخابی) تحلیل شد. یافته ها سه الگوی اصلی از تجربه فراغت را آشکار کردند: ۱. فردگرایی ناسالم که در آن فضای مجازی پناهگاهی برای گریز از فشارهای خانوادگی و اجتماعی است ۲. جمع متناسب که شامل فعالیت هایی مانند شنیدن موسیقی، مطالعه رمان و تبادل معنوی در فضای مجازی با روابط محدود؛ اما معنادار است و ۳. اجتماعیت تطبیقی که در آن دختران با بهره گیری از فضاهای فرهنگی محدود، فراغت را به عرصه ای برای تقویت هویت و تعلق اجتماعی بدل می سازند. نتایج نشان دادند که فضای مجازی در سطوح نیمه جمعی و جمعی، می تواند بستری برای شکل گیری «حیای دیجیتال» و بازتولید ارزش های اخلاقی باشد. در نهایت، پژوهش نتیجه می گیرد که مسئله اصلی، نه ذات فناوری، بلکه فقدان فضاهای فراغتی امن و معنادار برای دختران نوجوان است. این مطالعه با تلفیق رویکرد جامعه شناسی اجتماعی، فمینیسم اسلامی و اخلاق فناوری، چهارچوبی نو برای درک فراغت به مثابه فرایندی اخلاقی و خلاقانه ارائه می دهد.

کلیدواژه ها:

اوقات فراغت ، دختران نوجوان ، فردگرایی ، اجتماع گرایی ، تعاملات نیمه جمعی