خوانش بینامتنی و پسامدرن از زیبایی شناسی اشراقی سهروردی و نمودهای آن در هنر اسلامی

این پژوهش به خوانش بینامتنی و پسامدرن از زیبایی شناسی اشراقی سهروردی و نمودهای آن در هنر اسلامی می پردازد. مسئله اصلی تحقیق آن است که دستگاه نوری و مثالی حکمت اشراق چگونه در قالب نمادها و ساختارهای بصری در برخی عرصه های هنر اسلامی تجسد می یابد و تا چه حد می توان آن را در افق نظریه بینامتنیت و مباحث پست مدرنیسم بازخوانی کرد. بر این اساس، ابتدا مولفه های کلیدی زیبایی شناسی اشراقی – همچون مراتب نور و ظلمت، عالم مثال، هیکل نوری، تمثیل پرندگان و مفهوم کوه قاف – از رسائل سهروردی استخراج شده و در چارچوب گفتمان بینامتنیت تفسیر می شوند. سپس، با رویکردی کیفی و تفسیری، چند نمونه شاخص از هنر اسلامی – شامل سازمان نور در معماری مسجدی، چراغ های شیشه ای منقوش به آیه نور، و نگارگری و تذهیب با محوریت صحنه های معراج و تصویرپردازی عالم مثال – مورد تحلیل تطبیقی قرار می گیرند. یافته ها نشان می دهد که میان منطق نوری–مثالی حکمت اشراق و منطق سازمان دهی نور، فضا، رنگ و نقش در این آثار هنری، هم پوشانی های معناداری وجود دارد؛ به گونه ای که می توان از «هنر اشراقی» به مثابه یکی از خوانش های ممکن از هنر اسلامی سخن گفت. مقاله در نهایت پیشنهاد می کند که ترکیب رویکرد بینامتنیت با حکمت اشراق، افق تازه ای برای فهم چندلایه و پسامدرن از هنر اسلامی می گشاید و می تواند مبنای چارچوب های تحلیلی نوین در مطالعات نظری هنر اسلامی قرار گیرد.اهداف پژوهش:۱ تبیین و صورت بندی مولفه های اصلی زیبایی شناسی اشراقی سهروردی بر اساس رسائل و آثار فلسفی او، با تاکید بر منطق نوری–مثالی و عالم مثال.۲ بررسی و تفسیر مولفه های زیبایی شناختی در افق نظریه بینامتنیت و مباحث پست مدرنیسم، به منظور ارائه خوانشی پسامدرن از دستگاه اشراقی سهروردی.۳- تحلیل نمودهای زیبایی شناسی اشراقی سهروردی در برخی عرصه های هنر اسلامی – همچون معماری مساجد و مدارس، نگارگری و تذهیب، و خوشنویسی آیات نور – با بهره گیری از چارچوب بینامتنی پیشنهادی پژوهش.سوالات پژوهش:۱مولفه های اصلی زیبایی شناسی اشراقی سهروردی چیست و این مولفه ها چگونه در رسائل و آثار فلسفی او صورت بندی می شوند؟۲- چگونه می توان با بهره گیری از نظریه بینامتنیت و مباحث پست مدرنیسم، خوانشی پسامدرن از دستگاه نوری–مثالی و زیبایی شناختی سهروردی ارائه داد؟۳- زیبایی شناسی اشراقی در ساختار نور، فضا، رنگ و نقش نمونه هایی از هنر اسلامی – به ویژه در معماری، نگارگری، تذهیب و خوشنویسی – چه نمودهایی می یابد؟

کلیدواژه ها:

ادبیات عرفانی ، خوانشی بینامتنی ، پست مدرن ، زیباجویی رسالات سهروردی