بازخوانی مفاهیم عرفانی و نمادین در نگاره باده نوشی، اثر رضا عباسی: بر مبنای تجزیه و تحلیل با رویکرد نشانه شناسی پیرس

رضا عباسی، از برجسته ترین نگارگران ایرانی دوره صفوی، با تلفیق سنت واقع گرایی بهزاد و توجه به ابعاد عاطفی و اندیشگانی انسان، جایگاهی ممتاز در تاریخ نگارگری ایران دارد. در نگاره «باده نوشی» از نسخه مصور دیوان حافظ، جلوه ای عمیق از پیوند میان نگارگری ایرانی و عرفان اسلامی دیده می شود؛ پیوندی که در برخی دوره های تاریخی، به ویژه در هنر کتاب آرایی، اهمیتی ویژه یافته است. این پژوهش با هدف بررسی میزان وفاداری رضا عباسی به مفاهیم عرفانی شعر حافظ و شیوه های انتقال این مفاهیم در ساختار بصری اثر انجام شده است. مطالعه با رویکرد توصیفی تحلیلی و در چارچوب نشانه شناسی سه گانه پیرس (شمایل، نمایه و نماد) سامان یافته و خود نگاره به عنوان جامعه و ابزار اصلی تحلیل مورد توجه قرار گرفته است. در این فرایند، نشانه های بصری موجود در نگاره استخراج و بر اساس کارکرد نشانه ای و دلالت های عرفانی آن ها تحلیل شدند تا نحوه بازنمایی مفاهیم کلیدی عرفان حافظ از جمله عشق الهی، هجران، سلوک، رهایی و وحدت در قالب تصویر آشکار گردد. یافته ها نشان می دهد که عباسی با گزینش آگاهانه عناصر بصری، استفاده دقیق از ترکیب بندی، و تلفیق نمادها و رنگ ها، توانسته است جهان بینی عرفانی حافظ را به گونه ای هنرمندانه و قابل ادراک برای مخاطب به زبان تصویر ترجمه کند. این امر بیانگر آن است که نگاره «باده نوشی» نه تنها بازتابی تصویری از شعر حافظ، بلکه تفسیری بصری از تجربه عرفانی اوست. اهداف پژوهش:۱. این پژوهش به بررسی وفاداری رضا عباسی به مفاهیم عرفانی شعر حافظ در نگاره باده نوشی و روش های انتقال این مفاهیم در ساختار بصری اثر می پردازد.۲. این پژوهش تلاش می کند رابطه میان شعر عرفانی، نگارگری و نشانه شناسی را روشن تر کند و نحوه بازتاب معانی عرفانی در هنر تصویری ایرانی را بررسی نماید. سوالات پژوهش:۱. میزان پایبندی رضا عباسی به مفاهیم عرفانی شعر حافظ چگونه است؟۲. چه نشانه ها و نمادهایی در این نگاره برای انتقال مفاهیم عرفانی به کار رفته اند؟

کلیدواژه ها:

نگاره باده نوشی ، رضا عباسی ، مفاهیم عرفانی ، نشانه شناسی ، دوره صفوی