شناسایی روند تغییرات و الگوی مکانی شدیدترین خشکسالی و ترسالی ها در ایران

خشکسالی یکی از مهم ترین مخاطرات اقلیمی در ایران است که آثار گسترده ای بر منابع آب و امنیت غذایی دارد. این پژوهش با هدف تحلیل روند تغییرات خشکسالی در سه دهه اخیر و شناسایی الگوهای مکانی شدیدترین خشکسالی و ترسالی ها در ایران انجام شده است. برای این منظور، شاخص شدت خشکسالی استانداردشده (ZSI) به صورت سالانه و بر پایه داده های بارش بازتحلیل شده ERA۵-Land محاسبه شد. روند تغییرات شاخص ZSI در طول دوره مورد مطالعه با استفاده از رگرسیون خطی تحلیل گردید. نتایج نشان داد که سال ۲۰۱۹ مرطوب ترین و سال ۲۰۲۱ خشک ترین سال های دوره مورد مطالعه بوده اند به گونه ای که در سال ۲۰۱۹ حدود ۶۳ درصد از مساحت کشور درگیر ترسالی متوسط تا بسیار شدید بوده است، در حالی که در سال ۲۰۲۱ بیش از ۸۰ درصد از مساحت مناطق ایران شرایط خشکسالی متوسط تا بسیار شدید را تجربه کرده ند. تحلیل مکانی شاخص نیز تفاوت بارز در الگوی پراکنش مکانی شرایط تر و خشک را نشان داد؛ به طوری که در سال ۲۰۱۹ نواحی شمال شرق، غرب و جنوب کشور بیشترین مقادیر مثبت شاخص را ثبت کرده ند، در حالی که در سال ۲۰۲۱ بیشترین شدت خشکسالی مربوط به نواحی شرقی، شمال غربی و غربی کشور بوده است. همچنین بررسی روند بلندمدت شاخص ZSI شیب منفی ضعیفی معادل ۰۰۶۸/۰- را نشان داد، که از نظر آماری معنادار نبوده و بیانگر فقدان روند پایدار در شدت خشکسالی طی این دوره است.

کلیدواژه ها:

خشکسالی ، ترسالی ، تحلیل مکانی ، رگرسیون ، ایران