بررسی کاربردشناختی کنش گفتاری تعریف و تمجید در متون داستانی معاصر فارسی و عربی براساس الگوی دل هایمز

تعریف و تمجید یکی از کنش های گفتاری کاربردی است که آشنایی با کاربست آن به برقراری ارتباط موفق با دیگران خواهد انجامید. همچنین استفاده درست از این کنش علاوه بر انتخاب واژگان به عواملی خارج از زبان، نظیر مسائل کاربردشناختی و فرهنگی، موقعیت، جایگاه گویندگان، اهداف و... وابسته است. پژوهش حاضر کنش «تعریف» را برگزیده، نمونه های آن را از ۱۶ متن داستانی عربی و فارسی استخراج نموده و طبق الگوی هایمز و روش توصیفی – تحلیلی بررسی کرده است. هدف از این پژوهش آشنایی با نحوه استفاده از تعریف در زبان­های عربی و فارسی و نشان دادن ضرورت توجه به امور کاربردشناختی و فرهنگی در فرآیند ارتباط است. نتایج این پژوهش نشان داد تعریف در دو زبان، بیشتر در موقعیت های غیر رسمی استفاده شده است. نزدیکی داده ها در انواع شرکت کنندگان زبان فارسی و اختلاف محسوس آن در عربی، بیانگر عدم تاثیر جایگاه و فاصله اجتماعی در زبان فارسی بر خلاف عربی است. همچنین فراوانی هدف تمجید در دو زبان و وجود اهداف منفی در پس تعریف، بیانگر شباهت فرهنگی دو زبان به یکدیگر است. لحن تحسین آمیز در فارسی و خوشحال در عربی بیش از سایر موارد استفاده شده است. قوانین گفتمانی تعریف در دو زبان نیز نمایانگر تمایل به صراحت در تعریف بوده است. تعریف در دو زبان بیشتر به شکل صریح کاربرد داشته، و فراوانی موضوعات شخصیت و ظاهر، بیش از سایر موضوعات در هر دو زبان بوده است. همچنین صفات، بارزترین روش زبانی تعریف در دو زبان بوده، و مفاهیم دینی نیز بر کاربست این کنش در دو زبان موثر بوده اند.

کلیدواژه ها:

کاربرد شناسی زبان عربی ، کنش های گفتاری ، تعریف و تمجید ، متون داستانی ، الگوی دل هایمز