قانون بقای بحران در ایران: تبیین الگوی چرخه ی چالش های داخلی و خارجی در جمهوری اسلامی

ایران در دهه های اخیر با بحران های متعددی در حوزه های داخلی و خارجی مواجه بوده که نه تنها حل نشده اند، بلکه در چرخه ای مداوم بازتولید شده اند. این پدیده که ما آن را در این مقاله «قانون بقای بحران» نامیده ایم، ناشی از مجموعه ای از عوامل ساختاری، سیاسی و اقتصادی است که امکان خروج از این چرخه را دشوار ساخته است. این پژوهش تلاش می کند تا الگوی چرخه بحران ها را شناسایی کرده و عوامل موثر در تداوم آن را بررسی کند. همچنین متغیر اصلی این بحران ها را عوامل خارجی نمی داند؛ تمرکز اصلی مقاله حاضر بر جمهوری اسلامی است و به دلیل گستردگی زمان، قصد ندارد چندین دوره را مورد بررسی قرار دهد تا به کلی گویی دچار نشود. سوال اصلی این است که تا چه اندازه می توان به پدیده ی قانون بقای بحران قائل بود و عوامل و الگوی این قانون کدامند؟ پژوهش حاضر نشان می دهد که بحران های داخلی و خارجی در جمهوری اسلامی نه صرفا نتیجه عوامل بیرونی، بلکه محصول یک الگوی تکرارشونده در ساختار حکمرانی ایران هستند. این بحران ها از عوامل و الگویی تبعیت می کنند که می توان آن را ذیل ۱-مصلحت محوری در حکمرانی و سیاسی سازی در تصمیم گیری های کلان جمهوری اسلامی.۲- عدم گردش نخبگان و بقای افراد بحران ساز، ۳-نهادینه شدن بحران به عنوان ابزار حفظ قدرت، ۴-اقتصاد بحران محور و ناتوانی در توسعه پایدار، ۵- نقش سیاست خارجی در بازتولید بحران های داخلی، ۶- چرخش درونی بحران و عدم امکان خروج از آن، در نظر گرفت که تمام این عوامل، الگویی برای توالی بحران و بقای آن را در جمهوری اسلامی شکل داده اند که امکان خروج از آن بدون بررسی و رفع مسائل فوق وجود ندارد. معیار تقسیم بندی عوامل مورد اشاره، تکرارشوندگی بیشتر آنها نسبت به عوامل دیگر بوده است. این پژوهش به روش توصیفی-تحلیلی انجام شده و از منابع تاریخی، اقتصادی و سیاسی برای بررسی الگوی بحران ها و ریشه های آن استفاده کرده است.ایران در دهه های اخیر با بحران های متعددی در حوزه های داخلی و خارجی مواجه بوده که نه تنها حل نشده اند، بلکه در چرخه ای مداوم بازتولید شده اند. این پدیده که ما آن را در این مقاله «قانون بقای بحران» نامیده ایم، ناشی از مجموعه ای از عوامل ساختاری، سیاسی و اقتصادی است که امکان خروج از این چرخه را دشوار ساخته است. این پژوهش تلاش می کند تا الگوی چرخه بحران ها را شناسایی کرده و عوامل موثر در تداوم آن را بررسی کند. همچنین متغیر اصلی این بحران ها را عوامل خارجی نمی داند؛ تمرکز اصلی مقاله حاضر بر جمهوری اسلامی است و به دلیل گستردگی زمان، قصد ندارد چندین دوره را مورد بررسی قرار دهد تا به کلی گویی دچار نشود. سوال اصلی این است که تا چه اندازه می توان به پدیده ی قانون بقای بحران قائل بود و عوامل و الگوی این قانون کدامند؟ پژوهش حاضر نشان می دهد که بحران های داخلی و خارجی در جمهوری اسلامی نه صرفا نتیجه عوامل بیرونی، بلکه محصول یک الگوی تکرارشونده در ساختار حکمرانی ایران هستند. این بحران ها از عوامل و الگویی تبعیت می کنند که می توان آن را ذیل ۱-مصلحت محوری در حکمرانی و سیاسی سازی در تصمیم گیری های کلان جمهوری اسلامی.۲- عدم گردش نخبگان و بقای افراد بحران ساز، ۳-نهادینه شدن بحران به عنوان ابزار حفظ قدرت، ۴-اقتصاد بحران محور و ناتوانی در توسعه پایدار، ۵- نقش سیاست خارجی در بازتولید بحران های داخلی، ۶- چرخش درونی بحران و عدم امکان خروج از آن، در نظر گرفت که تمام این عوامل، الگویی برای توالی بحران و بقای آن را در جمهوری اسلامی شکل داده اند که امکان خروج از آن بدون بررسی و رفع مسائل فوق وجود ندارد. معیار تقسیم بندی عوامل مورد اشاره، تکرارشوندگی بیشتر آنها نسبت به عوامل دیگر بوده است. این پژوهش به روش توصیفی-تحلیلی انجام شده و از منابع تاریخی، اقتصادی و سیاسی برای بررسی الگوی بحران ها و ریشه های آن استفاده کرده است.

کلیدواژه ها:

چرخه بحران ، جمهوری اسلامی ایران ، سیاست خارجی ، اقتصاد نفتی ، تمرکزگرایی ، حکمرانی مشارکتی ، بازتولید بحران