آرایش موی سر و صورت مردان در نقاشی های دیواری دوران شاه عباس اول صفوی؛ بازتابی از تنوع سبک های زیستی در دربار، بازار و طبقات مذهبی

بیان مسئله: آثار هنری دوره صفوی، صرفا نمایش های زیباشناختی نبوده اند بلکه بازتاب دهنده ی نگرش ها، باورها و ساختارهای اجتماعی زمانه خویش اند. بازنمایی آرایش موی سروصورت مردان، به عنوان یکی از شاخصه های بارز هویت بصری، نه تنها معرف سلیقه های زیبایی شناختی بلکه نشانه ای از جایگاه طبقاتی، شغلی و ایدئولوژیک افراد بوده است. بااین حال، بیشتر پژوهش ها بر بازنمایی درباریان تمرکز داشته اند و به نقش آرایش مردانه در طبقات غیر درباری کمتر توجه شده است. این خلا، ضرورت تحلیل تطبیقی بازنمایی چهره مردان در طبقات مختلف اجتماعی را از منظر هنر تصویری صفوی آشکار می سازد. هدف پژوهش: این پژوهش با هدف تحلیل بازنمایی آرایش موی سروصورت مردان در نقاشی­های دیواری دوران شاه عباس اول صفوی، به بررسی تطبیقی سه گروه درباریان، پیشه وران و مذهبیون می پردازد تا از خلال آن، گفتمان های نهفته در پس این بازنمایی های بصری همچون مفهوم قدرت، مردانگی، زهد و طبقه اجتماعی واکاوی شود. سوال پژوهش: آرایش موی سروصورت مردان در نقاشی­های دیواری دوران شاه عباس اول صفوی چگونه در طبقات مختلف اجتماعی بازنمایی شده و هر یک از این بازنمایی ها چه مفاهیمی از قدرت، منزلت یا هویت را بازتاب می دهند؟ روش پژوهش: این پژوهش از روش تحلیل کیفی و تفسیر نشانه شناختی بهره می گیرد. ابتدا نمونه هایی از نقاشی های دیواری دوران شاه عباس اول صفوی گزینش شده و سپس با تمرکز بر آرایش مو و صورت، از منظر گفتمان قدرت، طبقه و فرهنگ، مورد تحلیل قرارگرفته اند. منابع مکتوب تاریخی و مقالات پژوهشی نیز برای پشتیبانی نظری و تاریخی به کار گرفته شده اند. نتیجه گیری: یافته های این پژوهش نشان می دهد که آرایش مردانه در دوره صفوی ابزاری مهم در بازنمایی هویت اجتماعی بوده است. در دربار، پیرایش دقیق و آراسته نماد قدرت، ظرافت و شان سلطنتی تلقی می شد؛ در بازار و میان پیشه وران، آرایش چهره بازتابی از مردانگی کارگرانه و واقع گرایانه بود؛ و در طبقات مذهبی، ظاهر ساده و زاهدانه بیان گر پرهیز از دنیا و پایبندی به ارزش های معنوی بود.

کلیدواژه ها:

واژگان کلیدی: آرایش مردان ، نگاره های صفوی ، گفتمان قدرت ، طبقه اجتماعی ، زیبایی شناسی چهره ، مردانگی