بررسی اثر تغییر اقلیم بر تولید بخش کشاورزی و سایر بخش های اقتصادی استان سیستان و بلوچستان

سابقه و هدف: تغییر اقلیم اثرات گسترده ای بر بخش های مختلف اقتصادی در مناطق مختلف در پی دارد. در این میان بخش کشاورزی به واسطه وابستگی شدید به متغیرهای اقلیم نظیر دما و بارش اثرپذیری بسیار بالایی از تغییرات اقلیم دارا می باشد. استان سیستان بلوچستان نیز منطقه ای محسوب می شود که بخش کشاورزی سهم زیادی را در اقتصاد آن دارا می باشد. بر این اساس هدف از انجام این مطالعه بررسی اثرات مستقیم و غیرمستقیم تغییر اقلیم بر اقتصاد استان سیستان و بلوچستان می باشد. برای این منظور ابتدا اثر مستقیم تغییر اقلیم بر بخش کشاورزی استان با استفاده از روش خودرگرسیونی با وقفه های گسترده (ARDL) برآورد شده است. سپس با استفاده از سه سناریوی مختلف، اثرات غیرمستقیم تغییر اقلیم بر تولید سایر بخش های اقتصادی استان (به واسطه ارتباط با بخش کشاورزی) بر اساس مدل داده- ستاده مشخص شده است.مواد و روش ها: تحقیق حاضر اثرات تغییر اقلیم بر ساختار اقتصادی استان سیستان و بلوچستان را در دو مرحله مورد تحلیل قرار می گیرد. در مرحله اول اثرات مستقیم تغییر اقلیم بر ارزش افزوده بخش کشاورزی با استفاده از مدل خودرگرسیونی با وقفه های توزیعی (ARDL) تحلیل می گردد. در مرحله دوم نیز اثرات غیرمستقیم تغییر اقلیم بر بخش های دیگر اقتصادی از طریق مدل داده- ستانده محاسبه می گردد. آمارهای مورد نیاز این مطالعه، شامل آمار ارزش افزوده بخش کشاورزی استان سیستان و بلوچستان، موجودی سرمایه بکار رفته در بخش کشاورزی استان، نیروی کار شاغل در در بخش کشاورزی از سالنامه های آماری استان در سازمان مدیریت و برنامه ریزی استان اخذ شد. برای جمع آری اطلاعات مربوط به دما و بارش استان از آمار سازمان هواشناسی کل کشور استفاده گردید.نتایج و بحث: در این مطالعه از دو مدل خودرگرسیونی با وقفه های توزیعی (ARDL) و سناریو سازی با استفاده از مدل داده- ستانده جهت بررسی اثرات مستقیم و غیر مستقیم تغییر اقلیم بر بخش کشاورزی استفاده شده است. بر اساس نتایج مدل ARDL از بین سه متغیر نیروی کار، موجودی سرمایه و شاخص تغییرات اقلیم، ضریب دو متغیر نیروی کار و موجودی سرمایه مثبت و ضریب شاخص اقلیم منفی و ۳۳/۰- به دست آمده است. میزان کاهش ارزش افزوده بخش کشاورزی در هر یک از سناریوهای سه گانه به ترتیب ۸۵/۹۸۳۷۹ میلیارد ریال، ۶/۱۱۱۳۲۴ و ۷/۱۳۹۱۵۵ میلیارد ریال بوده است. همچنین نتایج بدست آمده از مدل داده- ستانده، بخش های "صنایع غذایی و آشامیدنی"، "منسوجات، پوشاک و چرم" و " هتل، خوابگاه و رستوران" بیشترین کاهش تولید ناشی از تغییر اقلیم را به واسطه کاهش تولید بخش کشاورزی داشته اند. کاهش تولید بخش صنایع غذایی و آشامیدنی در اثر کاهش ارزش افزوده بخش کشاورزی در هر یک از سناریوهای سه گانه به ترتیب برابر ۶۳/۸۱۴۳ میلیارد ریال، ۱۶/۹۲۱۵ میلیارد ریال و ۹۶/۱۱۵۱۸ میلیارد ریال بوده است. نتیجه گیری: نتایج نشان می دهد که باید سیاست های مناسبی در جهت کاهش اثرات تغییر اقلیم در استان اتخاذ نمود. راهکارهایی مانند تغییر الگوی کشت به سمت محصولات مقاوم به دمای بالا و کم آبی، ذخیره سیلاب های ناشی از بارندگی های شدید و استفاده آنها در کشت محصولات، استفاده از انرژی های پاک مانند انرژی خورشیدی و انرژی بادی با توجه به پتانسیل های بالقوه استان و جایگزین نمودن این انرژی ها در فرایند های تولید و کاهش استفاده از سوخت های فسیلی می تواند برنامه های موثری در کاهش اثرات نامناسب تغییر اقلیم باشد.

کلیدواژه ها:

تغییرات اقلیم ، بخش کشاورزی ، مدل داده- ستانده ، روش ARDL